Beschrijving
KUNSTTERMEN | Abstracte kunst
Het ontstaan van de abstracte kunst: de zoektocht naar een nieuwe beeldtaal
Van zichtbare werkelijkheid naar innerlijke beleving
Abstracte kunst behoort tot de meest invloedrijke ontwikkelingen uit de kunstgeschiedenis. Waar kunstenaars eeuwenlang probeerden de zichtbare werkelijkheid zo natuurgetrouw mogelijk weer te geven, ontstond aan het begin van de twintigste eeuw een geheel andere benadering. Kunstenaars begonnen zich af te vragen of een schilderij wel een herkenbaar onderwerp nodig had om betekenisvol te zijn. Misschien konden kleur, lijn, vorm en compositie ook zonder een landschap, portret of stilleven een krachtige ervaring oproepen.
Het ontstaan van de abstracte kunst was daarom veel meer dan een nieuwe schilderstijl. Het was een fundamentele verandering in het denken over kunst. De aandacht verschoof van het afbeelden van de buitenwereld naar het onderzoeken van de mogelijkheden van de beeldtaal zelf.
De weg naar abstractie
Abstracte kunst ontstond niet van de ene op de andere dag. Zij ontwikkelde zich geleidelijk uit verschillende kunststromingen die al afscheid namen van het realisme. Het impressionisme liet zien dat licht en kleur belangrijker konden zijn dan nauwkeurige details. Het postimpressionisme gaf kunstenaars meer vrijheid om gevoelens en persoonlijke interpretaties zichtbaar te maken.
Vervolgens gingen het expressionisme en het fauvisme nog een stap verder. Kleuren hoefden niet langer overeen te komen met de werkelijkheid, maar mochten emoties versterken. Ook het kubisme speelde een belangrijke rol. Kunstenaars begonnen voorwerpen uiteen te halen in geometrische vormen en lieten zien dat een onderwerp vanuit meerdere gezichtspunten tegelijk kon worden weergegeven.
Deze ontwikkelingen maakten de stap naar volledige abstractie steeds kleiner.
De invloed van wetenschap en filosofie
Rond 1900 veranderde niet alleen de kunstwereld, maar ook de wetenschap en de filosofie. Nieuwe ontdekkingen maakten duidelijk dat de werkelijkheid veel complexer was dan mensen eeuwenlang hadden gedacht. Wetenschappers onderzochten atomen, energie en onzichtbare natuurkrachten, terwijl filosofen zich verdiepten in bewustzijn, spiritualiteit en de menselijke waarneming.
Veel kunstenaars raakten hierdoor geïnspireerd. Zij wilden niet langer alleen schilderen wat zij zagen, maar juist uitdrukken wat onzichtbaar was. Emoties, ritme, harmonie, spiritualiteit en innerlijke ervaringen werden steeds belangrijker. Abstracte kunst werd daarmee een middel om iets uit te drukken dat zich niet eenvoudig liet beschrijven.
De eerste volledig abstracte werken
Aan het begin van de twintigste eeuw verschenen de eerste schilderijen zonder herkenbare voorstelling. In plaats van mensen, gebouwen of landschappen bestonden deze werken uit lijnen, vlakken, kleuren en geometrische vormen.
Voor veel toeschouwers was dit een schok. Zij vroegen zich af of zulke schilderijen nog wel kunst konden worden genoemd. Toch zagen de kunstenaars juist in deze vrijheid nieuwe mogelijkheden. Zij geloofden dat kleuren en vormen een eigen kracht bezaten en rechtstreeks emoties konden oproepen zonder afhankelijk te zijn van herkenbare afbeeldingen.
Hiermee ontstond een volledig nieuwe beeldtaal die los stond van de zichtbare werkelijkheid.
Kleur, vorm en compositie krijgen een hoofdrol
Binnen de abstracte kunst werden de beeldende middelen zelf het onderwerp van het kunstwerk. Kleur kreeg een emotionele of symbolische betekenis. Lijnen konden beweging, spanning of rust oproepen. Vormen zorgden voor evenwicht of juist voor dynamiek. Ook de compositie werd een zelfstandig onderdeel van het kunstwerk.
Hierdoor ging de aandacht van de kunstenaar verschuiven naar vragen als: welke kleuren versterken elkaar, hoe beïnvloeden lijnen de kijkrichting en welke vormen zorgen voor harmonie? De voorstelling verdween naar de achtergrond; de beeldmiddelen kwamen centraal te staan.
Deze manier van werken vormt nog altijd de basis van veel hedendaagse abstracte kunst.
Verschillende richtingen binnen de abstracte kunst
Al snel ontstonden uiteenlopende vormen van abstractie. Sommige kunstenaars kozen voor strakke geometrische composities met rechte lijnen en primaire kleuren. Anderen werkten juist spontaan, intuïtief en expressief met vrije penseelstreken en organische vormen.
Daardoor ontwikkelde de abstracte kunst zich tot een breed gebied waarin uiteenlopende visies naast elkaar konden bestaan. Sommige kunstenaars zochten naar universele harmonie en orde, terwijl anderen juist emoties, beweging en spontaniteit wilden laten zien.
Deze grote verscheidenheid verklaart waarom abstracte kunst vandaag de dag zoveel verschillende gezichten kent.
Abstracte kunst verandert het begrip kunst
Met de komst van abstracte kunst veranderde ook de manier waarop mensen naar kunst keken. Niet langer draaide alles om de vraag wat een schilderij voorstelde. Belangrijker werd hoe een werk was opgebouwd, welke sfeer het opriep en welke gevoelens het losmaakte.
De kijker kreeg een actievere rol. Iedereen mocht zijn eigen betekenis ontdekken en persoonlijke associaties maken. Hierdoor ontstond een open vorm van kunstbeleving waarin meerdere interpretaties naast elkaar konden bestaan.
Dat idee heeft grote invloed gehad op vrijwel alle moderne en hedendaagse kunststromingen.
Een blijvende revolutie
Het ontstaan van de abstracte kunst betekende een revolutionaire stap in de ontwikkeling van de beeldende kunst. Door afstand te nemen van de zichtbare werkelijkheid ontdekten kunstenaars nieuwe mogelijkheden om emoties, ideeën en spirituele ervaringen vorm te geven met uitsluitend kleur, lijn, vorm en compositie.
Meer dan een eeuw later blijft abstracte kunst kunstenaars én kijkers uitdagen. Zij nodigt uit om anders te kijken, open te staan voor persoonlijke interpretaties en de kracht van autonome beeldmiddelen te ontdekken. Daarmee is abstracte kunst niet alleen een historische kunststroming, maar ook een blijvende inspiratiebron voor iedereen die de grenzen van de beeldende kunst wil verkennen.
We spreken van abstracte kunst bij elke kunstvorm waarbij er geen sprake meer is van een herkenbaar onderwerp. Bij deze kunstvorm gebruikt de kunstenaar uitsluitend lijnen, vlakken en kleuren waarmee het een geheel op zich vormt. Ook ritme en herhalende patronen kunnen deel uitmaken van abstracte kunst en meehelpen om die abstracte kunst een eigen dynamiek mee te geven.
Een andere betekenis van het woord abstract is een uittreksel / samenvatting van een lang stuk tekst dat de essenties bevat. In feite is dat bij abstracte kunst niet veel anders. Bij abstracte kunst kunnen we ook volstaan met de essentie van iets. Een goed voorbeeld is het schilderij "de koe" van Theo van Doesburg.
Deze koe bestaat alleen uit een aantal rechthoekige gekleurde vlakken. Maar omdat de afleiding van een getekende koe in de wei tot dit werk bewaard is gebleven, kunnen we zien dat elke afbeelding de essenties van de vorige afbeelding bevat. Het aantal details en herkenbare vormen neemt af en uiteindelijk houden we van een gedetailleerde koe slechts enkele rechthoekige vormen over.
Het is dus een manier om met abstracte kunst de werkelijkheid te vereenvoudigen, al dan niet via een aantal tussenstappen. Maar is dat het enige doel? Nee. Er is ook zoiets als het weergeven van gevoel. Of is dat juist die weergave van de essentie? Doet iets anders dan het gevoel er wel toe? Of is dat slechts één van de veel interpretaties van een waargenomen situatie? In dit geval een koe die bij toeval dwars op de blikrichting van de schilder stond.
Abstracte kunst moet gevoelens weergeven
Abstracte kunst wordt geacht de gevoelens van de kunstenaar weer te geven bij het beschouwen van het onderwerp. De kunstenaar wordt geacht alle normale technieken voor het herkenbaar afbeelden van de werkelijkheid achter zich te laten. En toch moet hij zijn idee over de werkelijkheid weer weten te geven. En dat is niet altijd even gemakkelijk. Temeer daar dit een deel van de interpretatie bij de kijker naar het kunstwerk neerlegt. En het is de vraag of die kijker daar altijd voor openstaat. Natuurlijk zijn er volop kijkers die hun best doen de kunstenaar te volgen bij de weergave van diens werkelijkheid maar de commentaren van de meer afstandelijke kijker in de geest van "Dat kan mijn zoontje van drie ook" zijn ook vaak niet van de lucht en bij deze groep zal de boodschap van de kunstenaar waarschijnlijk niet echt binnenkomen.
Abstracte kunst is de meest onbegrepen kunstvorm
Abstracte kunst blijft mede hierdoor vaak onbegrepen, in elk geval bij relatief grote groepen kijkers. Abstracte kunst wordt dan als een vorm van onbeheerst geklieder gezien. Hiermee typeert men hooguit zichzelf. Want onbeheerst geklieder is iets, wat abstracte kunst uiteraard zeker niet is. Integendeel. Het is aanzienlijk meer dan dat. En met een dergelijke benoeming bewijzen we het kunstwerk en de kunstenaar die het gemaakt heeft beslist onvoldoende eer.
Abstracte kunst heeft geen referenties die een oordeel mogelijk maken
Een groot probleem bij het beoordelen van abstracte kunst in het ontbreken van referenties. Bij figuratieve kunst kunnen we nog zien of het landschap goed weergegeven is of dat een portret goede gelijkenis vertoont. Maar dat valt bij abstracte kunst allemaal weg. Want wanneer is een abstract schilderij nu eigenlijk geslaagd? En wie beslist dat? En wie is diegene dan wel die dat beslissen kan? Wie kan zien of er sprake is van een "harmonische compositie" of een "Esthetische rijpheid" om maar eens een paar jeukwoorden te gebruiken? Zijn er wel objectieve criteria. Of moeten we hier terugvallen op het feit dat een schilderij ons "iets doet?" Waardoor de kwaliteit weer een zuiver persoonlijke en dus subjectieve belevenis wordt.
Starten met abstract schilderen geeft het nodige begrip
Heeft u uitgesproken ideeën over abstracte kunst? Of begrijpt u er gewoon helemaal niets van en snapt u niet dat er mensen bestaan die er wel iets van begrijpen? Dan is een uitstekende manier om kennis te maken met abstract schilderen, om het gewoon zelf te gaan doen. U ontdekt dan automatisch of u het lastig om te doen vindt om uw gedachten met slechts enkele hulpmiddelen weer te geven of niet. Waarschijnlijk is het lastiger dan u denkt. Maar daar komt u alleen met proberen achter, uiteraard.
Kunstenaars met een stevige verbeelding gezocht
Als amateurschilder hebt u een sterke verbeelding nodig om zomaar een aantal willekeurige, totaal verschillende kleuren te mengen met allerlei vormen, onderliggende materialen, structuren en dergelijke. En er dan ook nog een mooi abstract schilderij uit te halen. De sleutel tot het maken via een goed abstract schilderij is het maken van een concept van wat het schilderij uit zou moeten drukken.
Leer het onderwerp kennen
Begin daarom altijd met dat onderwerp van het schilderij in uw hoofd uit te werken. Bedenk wat het onderwerp is. Hoe het eruit ziet. Hoe het klinkt. Hoe het ruikt. Hoe het aanvoelt. Laat het in uw bewuste én onbewuste leven. En probeer dat alles dat zich in uw geest gevormd heeft naar iets abstracts om te zetten. Je zou met deze benadering kunnen zeggen, dat het schilderij al bestaat voordat de eerste verf uit de tube is geknepen.
Begin zelf met het maken van abstracte kunst.
Als u met uw eerste abstracte schilderij bezig bent dan zijn er een aantal zaken die u doen moet voor u zelfs maar begint. Uiteraard moet u materialen hebben als doeken, verf en dergelijke. Elke handel in kunstenaarsmateriaal kan het u leveren. Een kort overzicht van wat u echt niet kunt missen:
Welke penselen zijn er nodig
Ook een amateurschilder heeft een aantal hele goede penselen nodig. Bezuinig daar nooit op. U hebt goed materiaal nodig. En goed schildermateriaal kost geld. Neem daarom in het begin niet te veel verschillende penselen. Als het u goed bevalt dan kunt u altijd uw collectie gemakkelijk uitbreiden.
Welke verf is goed te gebruiken voor abstracte kunst
Verf is altijd een persoonlijke keuze. Iedere schilder heeft zo zijn of haar voorkeuren als we het over kleuren hebben. Kies daarom doodgewoon de kleuren die u zelf mooi vindt. En waarvan u vindt dat ze deel uit moeten gaan maken van uw abstracte schilderingen.
Koop wel verf van een goede kwaliteit. Niet elke soort verf werkt even plezierig. Veel merken kennen verschillende kwaliteitslijnen. Probeer eens uit wat u goed bevalt. Acryl droogt veel sneller dan olieverf. Maar bij abstract werken kan dit ofwel handig zijn als u graag over een droge laag schildert of juist vervelend als u graag nat in nat werkt. Een kwestie van smaak dus maar wel iets om rekening mee te houden. Elke amateurschilder heeft zo een eigen voorkeur op dat punt.
Ondergrond
Tenslotte de ondergrond. Dat kan natuurlijk doek zijn. Maar noodzakelijk is dat zeker niet. U kunt in principe alles gebruiken wat u maar wilt. Als er maar verf op houdt. Experimenteren met verschillende materialen kan ook hier nooit kwaad. Begin nooit met al te dure ondergronden. Dan kan er nog eens iets misgaan zonder dat het kapitalen kost en u leert de verschillende materialen een beetje kennen.
En nu doen
Nu u uw materialen hebt bent u zo ver dat u kunt starten met uw abstracte schilderijen. Doe het gewoon. Wees niet bang van het materiaal. Doe af en toe eens een stapje terug en kijk wat het geworden is. Wees wel streng naar uzelf. Is het wat u in uw hoofd al gemaakt had? Nee? Doe het over. Maar laat u wel gaan. Wat echt fout kan het niet gaan. Het enige wat mis kan gaan is dat het schilderij niet datgene uitdrukt wat u wilt dat het uitdrukt. En als dat het geval is dan is het goed.
Dus waar wacht u nog op? Pak uw schildersmateriaal. Of haal het één en ander in de winkel en ga aan de gang.
U zult zelf ervaren wat een vrijheid het geeft om uw persoonlijke gevoelens vorm te geven. En is dat niet juist iets wat elke amateurschilder voor ogen staat als hij er aan begint?
Hoe leer je abstracte kunst lezen?
Kijk zonder direct te willen begrijpen
Veel mensen staan voor een abstract schilderij en stellen vrijwel onmiddellijk dezelfde vraag: "Wat stelt het voor?" Juist die vraag kan het begrijpen van abstracte kunst in de weg staan. Abstracte kunst is namelijk meestal niet bedoeld om een herkenbaar landschap, een portret of een voorwerp af te beelden. De kunstenaar wil vaak iets anders overbrengen: een gevoel, een gedachte, een ritme, een spanning of een bepaalde sfeer.
Wie abstracte kunst wil leren lezen, doet er daarom goed aan om eerst alle verwachtingen los te laten. Kijk niet naar wat je denkt te moeten zien, maar naar wat er daadwerkelijk aanwezig is. Geef jezelf de tijd om het werk rustig op je in te laten werken. Vaak ontstaan de eerste indrukken vanzelf.
Begin met objectief te kijken
Een goede manier om abstracte kunst te benaderen is door eerst alleen te beschrijven wat je ziet. Doe alsof je een onderzoeker bent die nog geen conclusies trekt.
Welke kleuren zijn gebruikt? Zijn de vormen strak of juist organisch? Zie je rechte lijnen of vloeiende bewegingen? Is de compositie rustig of juist druk? Zijn er grote kleurvlakken of veel kleine details? Welke materialen lijken gebruikt te zijn? Is de verf dik aangebracht of juist heel dun?
Door eerst objectief waar te nemen, voorkom je dat je te snel een betekenis probeert te bedenken. Je legt als het ware eerst de puzzelstukjes op tafel voordat je ze in elkaar probeert te leggen.
Let op de beeldmiddelen
In abstracte kunst zijn de beeldmiddelen vaak belangrijker dan een herkenbare voorstelling. Kleur, lijn, vorm, structuur, ritme, ruimte, contrast en compositie vormen samen de taal van het kunstwerk.
Vraag jezelf bijvoorbeeld af waarom een kunstenaar juist deze kleuren heeft gekozen. Warme kleuren kunnen energie uitstralen, terwijl koele kleuren juist rust kunnen oproepen. Rechte lijnen kunnen stabiliteit suggereren, terwijl gebogen lijnen beweging of zachtheid laten zien.
Ook herhaling speelt vaak een belangrijke rol. Terugkerende vormen of patronen kunnen ritme, orde of juist spanning oproepen. Door bewust naar deze beeldmiddelen te kijken, ontdek je dat abstracte kunst wel degelijk een eigen logica bezit.
Luister naar je eigen reactie
Abstracte kunst spreekt niet alleen je verstand aan, maar vooral ook je gevoel. Daarom is jouw persoonlijke reactie belangrijk.
Welke emoties roept het werk op? Voel je rust, verwarring, vrolijkheid, spanning of juist melancholie? Moet je glimlachen of word je juist stil? Denk je aan een herinnering of roept het schilderij bepaalde associaties op?
Er bestaan hierbij niet altijd goede of foute antwoorden. Twee mensen kunnen hetzelfde werk bekijken en toch iets heel anders ervaren. Dat maakt abstracte kunst juist zo interessant. De ontmoeting tussen het kunstwerk en de kijker is een belangrijk onderdeel van de betekenis.
Verdiep je in de kunstenaar
Hoewel je een abstract werk prima kunt beleven zonder achtergrondinformatie, kan kennis over de kunstenaar je blik verrijken.
Lees iets over de periode waarin het werk is ontstaan. Ontdek welke ideeën de kunstenaar belangrijk vond. Sommige abstracte kunstenaars waren geïnteresseerd in muziek, spiritualiteit, wiskunde of filosofie. Anderen wilden juist reageren op maatschappelijke veranderingen of nieuwe wetenschappelijke inzichten.
Door deze context te kennen, begrijp je beter waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt, zonder dat je eigen interpretatie verdwijnt.
Accepteer dat niet alles verklaard hoeft te worden
Een van de grootste verschillen tussen figuratieve en abstracte kunst is dat abstracte kunst niet altijd één vaste betekenis heeft. Juist de openheid is vaak onderdeel van het kunstwerk.
Veel mensen voelen zich ongemakkelijk wanneer zij niet direct begrijpen wat een schilderij betekent. Toch hoeft kunst niet altijd een duidelijke boodschap te bevatten. Soms is de ervaring belangrijker dan de verklaring.
Sta jezelf toe om vragen open te laten. Juist die nieuwsgierigheid zorgt ervoor dat je steeds opnieuw naar hetzelfde werk kunt kijken en telkens nieuwe aspecten ontdekt.
Oefening maakt je blik rijker
Het leren lezen van abstracte kunst lijkt op het leren van een nieuwe taal. In het begin zie je vooral losse vormen en kleuren. Naarmate je meer kunst bekijkt, ontdek je patronen, stijlen en samenhangen die je eerder ontgingen.
Bezoek musea, galerieën en tentoonstellingen. Vergelijk werken van verschillende kunstenaars en probeer te benoemen waarom het ene werk je meer aanspreekt dan het andere. Lees af en toe een toelichting, maar kijk altijd eerst zelf voordat je de uitleg leest. Zo ontwikkel je een eigen manier van kijken.
Hoe vaker je abstracte kunst aandachtig bekijkt, hoe vertrouwder de beeldtaal wordt. Uiteindelijk ontdek je dat abstracte kunst niet vraagt om één juiste uitleg, maar om een open houding, aandachtige waarneming en de bereidheid om jezelf te laten verrassen. Dan verandert abstracte kunst van een raadsel in een boeiende dialoog tussen kunstenaar, kunstwerk en kijker.
Niet elke klodder verf is abstracte kunst
Een hardnekkig misverstand
"Dat kan mijn kind ook." Het is misschien wel de bekendste opmerking die wordt gemaakt wanneer iemand een abstract schilderij bekijkt. Veel mensen denken dat abstracte kunst niets meer is dan wat willekeurige verf die zonder nadenken op een doek is aangebracht. Alles wat geen herkenbare voorstelling heeft, wordt al snel als abstract bestempeld. Toch is dat een hardnekkig misverstand.
Een abstract schilderij ontstaat meestal niet door toeval alleen. Achter een overtuigend abstract kunstwerk schuilt vaak een doordacht proces waarin compositie, kleur, ritme, balans, materiaalgebruik en beeldtaal zorgvuldig op elkaar zijn afgestemd. Juist omdat er geen herkenbare voorstelling is die de aandacht vasthoudt, worden deze beeldende keuzes extra belangrijk.
Abstractie is een bewuste keuze
Abstracte kunst betekent niet dat een kunstenaar zomaar iets doet. Het betekent dat de kunstenaar bewust afziet van het letterlijk afbeelden van de zichtbare werkelijkheid. In plaats daarvan worden kleur, lijn, vorm, textuur, ruimte en compositie de belangrijkste bouwstenen van het kunstwerk.
Die keuze vraagt om kennis en inzicht. Een abstract kunstenaar moet begrijpen hoe kleuren elkaar beïnvloeden, hoe vormen spanning of rust kunnen oproepen en hoe een compositie het oog van de kijker door het beeld leidt. Zonder die kennis ontstaat vaak geen samenhangend geheel, maar slechts een verzameling losse verfsporen.
Toeval speelt soms een rol, maar nooit de hoofdrol
Veel abstracte kunstenaars maken gebruik van toeval. Verf mag uitlopen, materialen mogen onverwachte structuren vormen of penseelstreken ontstaan spontaan. Dat betekent echter niet dat het eindresultaat volledig willekeurig is.
De kunstenaar beoordeelt voortdurend wat wel en niet werkt. Soms wordt een schilderij tientallen keren aangepast. Kleurvlakken verdwijnen, lijnen worden versterkt, delen worden overschilderd en composities veranderen totdat het geheel in balans voelt.
Het toeval levert mogelijkheden aan, maar de kunstenaar beslist welke daarvan blijven bestaan. Juist die voortdurende afweging onderscheidt een artistiek proces van zomaar wat verf morsen.
Beeldmiddelen vormen de echte taal
In figuratieve kunst vertelt een boom dat het een boom is en een gezicht dat het een mens is. In abstracte kunst ontbreekt die herkenbare voorstelling. Daardoor moeten de beeldmiddelen het verhaal vertellen.
Een subtiel kleurcontrast kan spanning oproepen. Een herhaling van vormen kan ritme suggereren. Een groot leeg vlak kan rust geven, terwijl een opeenstapeling van lijnen juist onrust veroorzaakt. Ook formaat, textuur en materiaalkeuze dragen bij aan de betekenis van een werk.
Een goed abstract schilderij bezit daarom vaak een sterke interne logica. De afzonderlijke onderdelen ondersteunen elkaar en vormen samen een overtuigend geheel. Dat is iets anders dan een willekeurige verzameling verfstreken zonder onderlinge samenhang.
Oefening en ervaring maken het verschil
Veel abstracte kunstenaars hebben jarenlang geleerd om te tekenen, te schilderen en composities op te bouwen voordat zij zich volledig op abstractie richtten. Zij kennen de traditionele regels vaak uitstekend, maar kiezen er bewust voor om daarvan af te wijken.
Dat lijkt op een jazzmuzikant die vrij improviseert. De muziek klinkt spontaan, maar achter die vrijheid schuilt een grondige beheersing van toonladders, harmonie en ritme. Ook abstracte kunst vraagt om vakmanschap, zelfs wanneer het eindresultaat eenvoudig oogt.
Juist eenvoud is vaak moeilijk te bereiken. Hoe minder elementen een schilderij bevat, hoe belangrijker iedere lijn, iedere kleur en iedere vorm wordt.
Niet alles wat abstract oogt, is goede abstracte kunst
Dat een schilderij geen herkenbare voorstelling heeft, betekent nog niet dat het een sterk abstract kunstwerk is. Ook binnen de abstracte kunst bestaan kwaliteitsverschillen. Sommige werken missen balans, overtuigingskracht of een duidelijke beeldtaal. Andere schilderijen weten juist met weinig middelen een krachtige ervaring op te roepen.
Een ervaren kunstenaar weet keuzes te maken. Hij of zij weet wanneer een schilderij af is, welke elementen elkaar versterken en welke juist afbreuk doen aan het geheel. Die gevoeligheid ontwikkelt zich meestal pas na veel oefenen, kijken en experimenteren.
Kijk verder dan de eerste indruk
Wie abstracte kunst uitsluitend beoordeelt op de vraag of het moeilijk was om te maken, mist vaak de essentie. De waarde van een abstract schilderij ligt niet in het aantal uren werk of in de technische moeilijkheidsgraad alleen. Veel belangrijker is de vraag of het werk overtuigt als beeld. Is er samenhang? Ontstaat er spanning of rust? Blijven de vormen, kleuren en compositie de aandacht vasthouden?
Niet elk schilderij met willekeurige verfspatten is daarom abstracte kunst. Abstractie vraagt om bewuste keuzes, een ontwikkeld gevoel voor beeldende middelen en het vermogen om zonder herkenbare voorstelling toch een betekenisvolle visuele ervaring op te bouwen. Juist daarin schuilt de uitdaging én de kracht van abstracte kunst.
Tips voor het maken van een abstract werk
Varieer je penseelgebruik
Zorg voor een onregelmatig gebruik van je penseel. Gebruik ook eens iets anders. Borstels, spatels, sponsjes en noem maar op. Met wat fantasie zijn er duizenden alternatieven voor een penseel te vinden.
Ga niet te lang door
Elk schilderij, abstract of niet, is kapot te schilderen door er te lang mee door te gaan. ER is een moment van stoppen en vaak is dat al eerder dan wordt aangenomen. Pas ermee op. Een werk waar veel werk in gestoken is, kan zo behoorlijk mishandeld worden.
Maak de vormen voldoende groot
Zorg voor een basis van enkele voldoende grote vormen. Ze vormen het fundament van je kunstwerk. Maar zorg dat die fundamenten wel gebruikt worden voor voldoende details zodat er wat te ontdekken blijft aan het werk
Geef het oog een rustpunt
Een oog dat blijft dwalen over een abstract kunstwerk heeft het lastig. Zorg er daarom voor dat er ergens een soort rustpunt is en dat het ook vrijwel automatisch naar dat rustpunt wordt toegeleid, bijvoorbeeld met gerichte figuren of toegepaste kleuren.
Zorg voor donker donker
Een abstract schilderij heeft zeer donkere plekken nodig om de kleuren van de lichtere plekken juist lekker uit te laten komen. Wees daarom niet bang om zeer donkere tinten te gebruiken maar wees voorzichtig met zwart uit de tube.
Zorg voor afwisseling in de grenzen tussen kleuren
Zorg voor verschillende scheidingen tussen kleuren, van helemaal niets tot donkere scheidingslijnen. Zorg voor voldoende variatie om het abstracte werk levendig te houden.
Verwijder het overbodige
Een schilderij bevat soms details die niet nodig of zelfs storend zijn. Verwijder die. Ze leiden af van wat er wel belangrijk is in je abstracte kunstwerk.
Vertrouw op je intuïtie
Ieder mens heeft een zesde zintuig. Luister ernaar. Het heeft vaak, zo niet altijd, gelijk. Ook waar het het maken van kunst betreft. Zegt het zesde zintuig duidelijk "nee", doe het dan ook niet.
Laat kleuren elkaar overlappen
Wees niet bang voor het overlappen van kleuren of zelfs het in elkaar lopen en mengen van kleuren. Het effect is vaak wat onvoorspelbaar maar is dat effect nu juist niet één van de aantrekkelijke zaken van abstracte kunst?
Zorg voor voldoende negatieve ruimte
Negatieve ruimte, dus het deel van het schilderij is van belang voor rust, dieptewerking en scheiding van de belangrijkste delen in je abstracte werk. Negatieve ruimte is vaak net zo belangrijk als de normaal gebruikte ruimte.
Gebruik kleuren meermaals
Het regelmatig gebruik van kleuren kan voor meer rust zorgen en juist het effect dat je met het gebruik van deze kleur wilt bereiken, verder benadrukken.
Zorg voor genoeg contrast
Veel abstracte schilderijen kunnen nog wel wat contrast gebruiken. Een te laag contrast geeft vaak een wat saai effect en gaat ook ten koste van de dieptewerking.
Gebruik vormen meermaals
Herhaal gerust bepaalde vormen in je abstracte werk. Je benadrukt die vormen ermee en ze worden sterk vertegenwoordigd in je kunstwerk.
Gebruik meerdere lagen
Zorg altijd dat een abstract werk meerdere lagen bevat. Ze zorgen vaak voor betekenis en diepgang die de waarde van je abstracte werk in meerdere opzichten zal verbeteren.
Bescherm de lichtere plekken
De hoge lichten in je werk zijn vaak kwetsbaar. Zorg dat ze altijd de hoge lichten blijven. Dek ze zonodig af terwijl je nog met een werkstuk bezig bent. De lichte plekken zijn toch de plekken waar het oog als eerste naar toe wordt getrokken.
Zorg voor iets onverwachts
Een kijker die in een abstract werk verrast wordt zal terugkeren naar dat werk en op zoek gaan naar meer van die verassingen. Dus zorg er bij het maken voor dat die ook vindbaar zijn.
Doe eens een stapje terug
Elk abstract werkstuk wordt er beter van als het regelmatig uit meerdere hoeken en van verschillende afstanden wordt bekeken. Durf dus eens achteruit of opzij te stappen en kijk wat er daardoor aan het beeld verandert.
Gebruik een simpele compositie
Zorg altijd dat een compositie simpel en herkenbaar is. Pas op voor een te ingewikkeld geheel waar het oog geen rust meer vindt.