Terug door de deur naar de vorige ruimte of de voordeur
Studeerkamer

Evenwicht

Techniek
Welkom in mijn studeerkamer!

Evenwicht Een beeld hoeft niet symmetrisch te zijn om toch perfect in balans te voelen Evenwicht gaat in beeldende kunst over de manier waarop het visuele gewicht binnen een compositie is verdeeld. Kleuren, vormen, lijnen, licht, ruimte en zelfs kleine details kunnen bepalen of een beeld rustig, stabiel of juist spannend aanvoelt. Bij symmetrisch evenwicht zijn beide kanten van een compositie ongeveer gelijk opgebouwd. Dat geeft vaak rust en orde. Bij asymmetrisch evenwicht kunnen heel verschillende elementen elkaar toch in balans houden. Een grote lichte vorm kan bijvoorbeeld worden gecompenseerd door een kleiner maar donker of opvallend element. Kunstenaars hoeven evenwicht niet altijd na te streven. Een bewust verstoorde balans kan juist beweging, spanning of onzekerheid oproepen. Evenwicht is daarom geen vaste formule, maar een middel om de blik van de kijker te sturen. Ga vanuit Evenwicht eens verder naar Compositie, Balans, Symmetrie, Asymmetrie, Visueel gewicht, Ritme of Aandachtspunt en ontdek waarom sommige beelden vanzelfsprekend in balans lijken.

Aan de muur

Een naam opent een andere studeerkamer. Bij een naam met ⓘ lees je hier extra informatie.

geeft huisvesting aan

gerelateerd aan

wordt gebruikt in

Plein-air schilderen

Techniek

Plein-air schilderen De schildersezel ging naar buiten en plotseling veranderden licht en weer voortdurend het schilderij Plein-air schilderen betekent letterlijk schilderen in de open lucht. In plaats van een landschap uitsluitend in het atelier te maken, werkt de kunstenaar buiten en kijkt rechtstreeks naar het onderwerp. Voor de kunstenaars rond Oosterbeek en Wolfheze was die directe natuurwaarneming belangrijk. Bossen, beekjes, heide en oude bomen konden ter plaatse worden bestudeerd. Daardoor kregen veranderend licht, wolken, vocht en weersomstandigheden veel meer invloed op het schilderen. Buiten werken stelde kunstenaars wel voor praktische problemen. Verf, penselen, schilderdrager en ezel moesten worden meegenomen. De komst van olieverf in metalen tubes maakte dat in de negentiende eeuw aanzienlijk gemakkelijker. Verf hoefde niet meer uitsluitend in het atelier te worden voorbereid en bewaard. De kunstenaars van de School van Barbizon in Frankrijk hadden eveneens grote belangstelling voor rechtstreeks werken naar de natuur. Nederlandse schilders namen dergelijke ideeën mee naar eigen landschappen. Plein-air schilderen betekende overigens niet noodzakelijk dat ieder schilderij volledig buiten werd voltooid. Studies en schetsen konden later in het atelier worden uitgewerkt. Belangrijker was de nieuwe houding: eerst zelf kijken, dan schilderen wat het landschap werkelijk met licht en atmosfeer doet.

Over Plein-air schilderen is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

ritme

Begrip

Ritme Ook een stilstaand schilderij kan een tempo hebben Bij ritme denken we al snel aan muziek, maar ook beeldende kunst kan ritmisch zijn. Ritme ontstaat wanneer lijnen, vormen, kleuren of andere elementen volgens een herkenbaar patroon worden herhaald. Die herhaling hoeft niet regelmatig te zijn. Een kunstenaar kan het patroon versnellen, vertragen, onderbreken of steeds iets veranderen. Daardoor kan een compositie rustig, speels, dreigend of juist zeer dynamisch aanvoelen. Ritme helpt bovendien om het oog door een kunstwerk te leiden. Een reeks vormen kan ervoor zorgen dat je blik als vanzelf een bepaalde richting volgt. Binnen Op-art wordt ritme bijzonder zichtbaar. Herhaalde lijnen en geometrische vormen kunnen zo worden gerangschikt dat het beeld lijkt te golven, draaien of trillen. Ga vanuit Ritme eens verder naar Herhaling, Beweging, Compositie of Op-art en ontdek hoe je met je ogen bijna hetzelfde kunt ervaren als met je oren.

Over ritme is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Paneel

Materiaal

Paneel Voordat schildersdoek populair werd, schilderden kunstenaars op hout Een paneel is binnen de schilderkunst een houten drager waarop wordt geschilderd. Vooral in de middeleeuwen en Renaissance waren houten panelen belangrijk voor altaarstukken, religieuze voorstellingen en portretten. Afhankelijk van streek en beschikbaarheid werden houtsoorten zoals eiken, populieren en linden gebruikt. Een schilder werkte meestal niet rechtstreeks op het hout. Het paneel werd zorgvuldig voorbereid met lijm en verschillende lagen grondering. Na gladschuren ontstond een fijn oppervlak waarop een ondertekening en vervolgens tempera- of olieverf konden worden aangebracht. Hout blijft echter reageren op veranderingen in luchtvochtigheid. Een paneel kan krimpen, uitzetten, kromtrekken of scheuren. Ook verbindingen tussen verschillende planken kunnen na eeuwen zichtbaar worden. Voor restauratoren is kennis van de constructie daarom belangrijk. Wil je verder? Kijk eens achter de verflaag. Ontdek paneelschilderkunst, houtbewerking, krijtgrond, grondering en ondertekening en volg hoe een stuk hout verandert in de drager van een schilderij.

Over Paneel is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Tafelezel

Techniek

Tafelezel Een kleine ezel voor kunst die geen groot atelier nodig heeft Een tafelezel is een compacte schilder- of tekenezel die op een tafel, bureau of ander werkvlak wordt geplaatst. In tegenstelling tot een grote atelier- of veldezel staat hij niet zelfstandig op de vloer. Tafelezels worden meestal gebruikt voor kleine schilderdoeken, panelen, tekenplanken en studies. Ze zijn handig wanneer weinig werkruimte beschikbaar is en kunnen vaak worden ingeklapt of gemakkelijk worden meegenomen. Sommige modellen bestaan uit weinig meer dan een verstelbare houten standaard; andere zijn gecombineerd met een kist waarin verf, penselen en andere materialen kunnen worden opgeborgen. De hoek van het werkvlak is bij veel tafelezels verstelbaar. Dat maakt ze geschikt voor schilderen, tekenen en soms ook voor het presenteren van een voltooid kunstwerk. Voor zeer grote of zware werken is een tafelezel minder geschikt. Wil je verder? Vergelijk tafelezel, atelierezel en veldezel en onderzoek daarna schilderdoek, paneel, tekenplank, schildergereedschap en buitenschilderen.

Over Tafelezel is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

spanning

Begrip

Spanning Onzichtbare krachten kunnen bepalen of een kunstwerk strak blijft of beschadigt Spanning is de kracht die in of op een materiaal ontstaat wanneer eraan wordt getrokken, gedrukt, gebogen of wanneer het wordt vervormd. In kunst speelt spanning een belangrijke rol bij materialen, constructies en conservering. Een schildersdoek staat bijvoorbeeld onder trekspanning wanneer het over een spieraam is opgespannen. Die spanning houdt het doek vlak. Is zij te laag, dan kan het doek gaan plooien; is zij te hoog, dan kunnen doek, randen of spieraam beschadigd raken. Ook binnen een kunstwerk kunnen spanningen ontstaan. Hout, papier, doek, grondering en verflagen reageren verschillend op vocht en temperatuur. Wanneer de ene laag sterker uitzet of krimpt dan de andere, kunnen vervorming, loslaten en craquelé ontstaan. Spanning kan daarnaast bewust artistiek worden ingezet, bijvoorbeeld bij opgespannen textiel, draadconstructies en installaties. Wil je verder? Onderzoek trekspanning en materiaalspanning en ga daarna naar spieraam, elasticiteit, treksterkte, vervorming, krimp, craquelé, hechting en conservering.

Over spanning is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Schilderdoek

Materiaal

Schilderdoek De drager die letterlijk onder een schilderij verborgen blijft Schilderdoek is een geweven textiel dat als drager voor een schilderij wordt gebruikt. Het wordt meestal gemaakt van linnen of katoen en over een houten spieraam gespannen. Vooral vanaf de zestiende eeuw werd doek een belangrijk alternatief voor het houten paneel. Voordat erop wordt geschilderd, krijgt het doek meestal een lijm- en/of grondlaag. Deze vermindert de opname van verf en zorgt voor een geschikt schilderoppervlak. De structuur van het weefsel kan zichtbaar blijven of door meerdere grondlagen vrijwel verdwijnen. Linnen is sterk en traditioneel veel gebruikt door professionele kunstschilders. Katoen is doorgaans goedkoper en wordt eveneens veel toegepast. De spanning, draaddikte en dichtheid van het weefsel beïnvloeden het schilderoppervlak. Een schilderdoek blijft bovendien bewegen onder invloed van belasting en veranderingen in de omgeving. Dat maakt de constructie belangrijk voor de conservering. Wil je verder? Onderzoek linnen en katoen en ga daarna naar spieraam, doekpreparatie, grondering, grondlagen, opspannen, spanning, schilderslinnen, verflaag, craquelure en kunstconservering.

Over Schilderdoek is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Tekenbord

Techniek

Tekenbord Een stevige ondergrond die tekenen overal mogelijk maakt Een tekenbord is een vlakke, stevige plaat waarop papier tijdens het tekenen wordt bevestigd. Het voorkomt dat het papier verschuift of sterk doorbuigt en geeft de tekenaar een stabiele ondergrond. Tekenborden worden gebruikt in ateliers, tekenlokalen en bij werken op locatie. Papier kan met plakband, klemmen of punaises op het bord worden vastgezet. Bij aquarel kan een stevig bord ook worden gebruikt om papier op te spannen, zodat het bij gebruik van veel water minder sterk gaat golven. Een tekenbord kan horizontaal op tafel liggen, maar ook schuin of vrijwel verticaal worden geplaatst. De werkhouding beïnvloedt de manier van tekenen. Een groter bord op een ezel maakt bijvoorbeeld ruime bewegingen vanuit arm en schouder mogelijk. Voor reisschetsen bestaan lichte en compacte tekenborden die gemakkelijk meegenomen kunnen worden. Wil je verder? Onderzoek tekenplank en tekenhouding en ga daarna naar tekenpapier, schetsen, opspannen, aquarelpapier, schildersezel, tafelezel, ergonomie, figuurtekenen en tekenen op locatie.

Over Tekenbord is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Werkhouding

Techniek

Werkhouding Hoe je staat of zit, bepaalt mede hoe je tekent en schildert Werkhouding is de manier waarop een kunstenaar het lichaam gebruikt tijdens het werken. Zitten, staan, bukken, reiken en de positie van armen en schouders hebben invloed op comfort, nauwkeurigheid én op de beweging waarmee een beeld wordt gemaakt. Bij fijn tekenwerk kan een stabiele zithouding prettig zijn. Voor een groot schilderij of modeltekening geeft staand werken juist meer bewegingsvrijheid. Vanuit arm en schouder kunnen dan langere en lossere lijnen worden gemaakt dan wanneer alleen pols en vingers bewegen. Een goede werkhouding helpt ook om langdurige eenzijdige belasting te beperken. De hoogte van tekenbord, ezel, werktafel en stoel speelt daarbij een belangrijke rol. Afwisseling tussen houdingen en regelmatig bewegen kan eveneens helpen. Werkhouding is dus meer dan ergonomie. Zij kan rechtstreeks zichtbaar worden in lijnvoering, gebaar en penseelstreek. Wil je verder? Onderzoek ergonomie en werkhoogte en ga daarna naar tekenbord, schildersezel, staand werken, zithouding, armbeweging, gebaarstekenen, modeltekenen, atelierinrichting en ontspanning.

Over Werkhouding is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Beeldvlak

Begrip

Beeldvlak De ruimte waarin alles zijn plaats moet vinden Het beeldvlak is het oppervlak waarbinnen een kunstenaar een beeld opbouwt. Bij een schilderij is dat meestal het beschilderde doek of paneel, bij een tekening het gebruikte deel van het papier. Ook een foto, prent of digitaal kunstwerk heeft een beeldvlak. Binnen dit vlak bepaalt de kunstenaar waar vormen, lijnen, kleuren en lege ruimtes terechtkomen. Een figuur midden in het beeld geeft een ander effect dan dezelfde figuur dicht bij de rand. Ook de keuze voor een vierkant, liggend of staand beeldvlak beïnvloedt de compositie. Het beeldvlak is tweedimensionaal, maar kunstenaars kunnen er een sterke indruk van diepte en ruimte in oproepen. Perspectief, overlapping, kleur, grootte en licht-donker helpen daarbij. Ook wat buiten het beeldvlak valt, kan belangrijk zijn. Een afgesneden vorm suggereert bijvoorbeeld dat de voorstelling buiten het kader doorgaat. Wil je verder? Onderzoek compositie en beeldformaat en ga daarna naar kadrering, uitsnede, vlakverdeling, negatieve ruimte, perspectief, overlapping, contour, voorgrond, achtergrond en ruimtesuggestie.

Over Beeldvlak is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Balans

Techniek

Balans Waarom een beeld stevig kan aanvoelen zonder symmetrisch te zijn Balans is de manier waarop het visuele gewicht van onderdelen over een kunstwerk is verdeeld. Kleuren, vormen, lijnen, lichte en donkere partijen en lege ruimtes kunnen allemaal zwaar of juist licht aanvoelen. Een evenwichtige compositie hoeft daarom helemaal niet uit twee gelijke helften te bestaan. Bij symmetrische balans zijn beide zijden ongeveer gelijk opgebouwd. Dat kan rust, orde en monumentaliteit geven. Bij asymmetrische balans worden verschillende elementen zo geplaatst dat ze elkaar toch in evenwicht houden. Eén grote rustige vorm kan bijvoorbeeld worden gecompenseerd door verschillende kleine, opvallende vormen. Ook kleur speelt mee. Een klein vlak met een felle kleur kan visueel meer gewicht krijgen dan een veel groter vlak met een gedempte kleur. Kunstenaars kunnen balans bewust verstoren. Een beeld dat naar één kant lijkt te kantelen kan juist spanning, beweging of onzekerheid oproepen. Wil je verder? Onderzoek compositie en visueel gewicht en ga daarna naar symmetrie, asymmetrie, vlakverdeling, beeldvlak, ritme, contrast, kleurverdeling, focuspunt en dynamiek.

Over Balans is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Aandachtspunt

Techniek

Aandachtspunt De plek waar je blik als vanzelf naartoe wordt getrokken Een aandachtspunt is een onderdeel van een kunstwerk dat meer visuele aandacht krijgt dan zijn omgeving. Het wordt ook wel een focuspunt genoemd. Een kunstenaar kan zo bepalen waar de kijker eerst kijkt en vervolgens de blik verder door de compositie leiden. Een aandachtspunt kan ontstaan door kleur, contrast, licht, grootte, scherpte, vorm of plaatsing. Een klein rood vlak tussen gedempte kleuren kan bijvoorbeeld onmiddellijk opvallen. Ook een helder verlicht gezicht in een donkere voorstelling trekt snel de aandacht. Soms wijzen lijnen, houdingen of blikken van afgebeelde personen naar één belangrijk onderdeel. Een kunstwerk kan één duidelijk aandachtspunt hebben, maar ook verschillende punten waartussen de blik heen en weer beweegt. Niet ieder werk heeft echter een dominant centrum. Kunstenaars kunnen de aandacht juist bewust over het hele beeldvlak verspreiden. Wil je verder? Onderzoek focuspunt en compositie en ga daarna naar blikrichting, contrast, visueel gewicht, hiërarchie, kleurcontrast, licht-donker, beeldvlak, balans, ritme en vlakverdeling.

Over Aandachtspunt is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Symmetrie

Techniek

Symmetrie Als twee zijden elkaar in evenwicht houden Symmetrie ontstaat wanneer delen van een kunstwerk volgens een herkenbare ordening met elkaar overeenkomen. De bekendste vorm is spiegelsymmetrie: wat links van een denkbeeldige middenlijn gebeurt, wordt rechts geheel of gedeeltelijk herhaald. Symmetrie kan een compositie rust, stabiliteit, orde en monumentaliteit geven. Daarom komt zij veel voor in architectuur, religieuze kunst, ornamenten en officiële portretten. Een centraal geplaatste figuur wordt door een symmetrische omgeving vaak extra belangrijk. Er bestaan ook andere vormen. Bij rotatiesymmetrie herhalen onderdelen zich rond een middelpunt. Radiale composities, roosvensters en bepaalde geometrische patronen zijn daarvan duidelijke voorbeelden. Volmaakte symmetrie is niet noodzakelijk. Kleine afwijkingen kunnen een streng opgebouwde voorstelling juist levendiger maken. Kunstenaars kunnen symmetrie bovendien bewust doorbreken om spanning of beweging te veroorzaken. Wil je verder? Onderzoek asymmetrie en balans en ga daarna naar compositie, spiegeling, rotatiesymmetrie, radiale compositie, middenas, geometrie, patroon, ritme, visueel gewicht en vlakverdeling.

Over Symmetrie is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Eenheid

Techniek

Eenheid Wanneer alle onderdelen samen één kunstwerk worden Eenheid is het gevoel dat de verschillende onderdelen van een kunstwerk bij elkaar horen en samen een geheel vormen. Kleuren, lijnen, vormen, materialen en structuren kunnen sterk van elkaar verschillen en toch een duidelijke samenhang vertonen. Binnen abstracte kunst is eenheid bijzonder belangrijk omdat er vaak geen herkenbare voorstelling is die alles automatisch met elkaar verbindt. De kunstenaar kan samenhang aanbrengen door herhaling van kleuren of vormen, een beperkt palet, overeenkomstige lijnen, ritme of een consequente materiaalkeuze. Te veel eenheid kan echter voorspelbaar of statisch worden. Daarom zoeken kunstenaars vaak naar een evenwicht tussen eenheid en variatie. Een afwijkende vorm of contrasterende kleur kan spanning veroorzaken zonder dat de compositie uiteenvalt. Eenheid betekent dus niet dat alles hetzelfde moet zijn. Juist verschillen kunnen binnen een goed opgebouwde compositie samen één overtuigend beeld vormen. Wil je verder? Onderzoek compositie en samenhang en ga daarna naar balans, harmonie, variatie, herhaling, ritme, kleurharmonie, contrast, vlakverdeling, visueel gewicht en abstracte kunst.

Over Eenheid is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Visueel gewicht

Begrip

Visueel gewichtVisueel gewicht Niet alles wat klein is, voelt ook licht Visueel gewicht is de mate waarin een onderdeel van een kunstwerk de aandacht naar zich toe trekt. Het gaat dus niet om werkelijk gewicht, maar om hoe zwaar een kleur, vorm of beeldelement binnen een compositie lijkt te wegen. Een groot donker vlak kan bijvoorbeeld veel visueel gewicht hebben. Maar ook een klein felrood vlak tussen rustige, gedempte kleuren kan sterk de aandacht trekken. Grootte, kleur, contrast, vorm, detaillering en plaats binnen het beeldvlak spelen allemaal mee. Visueel gewicht is belangrijk voor de balans van een compositie. Twee zijden hoeven niet hetzelfde te zijn om toch evenwichtig aan te voelen. Eén grote rustige vorm kan bijvoorbeeld worden gecompenseerd door verschillende kleinere, opvallende vormen. Kunstenaars kunnen visueel gewicht ook bewust ongelijk verdelen om spanning, beweging of een duidelijk aandachtspunt te veroorzaken. Wil je verder? Onderzoek balans en compositie en ga daarna naar aandachtspunt, asymmetrie, symmetrie, kleurcontrast, vlakverdeling, beeldvlak, hiërarchie, lichtcontrast, negatieve ruimte en dynamiek.

Over Visueel gewicht is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Op mijn tafel

Voor dit object zijn nog geen tekstblokken vastgelegd.