Grondering Materiaal Grondering Wat onder de verf zit, bepaalt vaak wat je uiteindelijk ziet Grondering is de voorbereidende laag tussen de drager en de verf. Een houten paneel, schildersdoek of andere ondergrond wordt meestal niet zomaar beschilderd. De grondering zorgt voor een geschikt oppervlak en beïnvloedt hoe de verf zich daarop gedraagt. Traditionele gronderingen konden bestaan uit dierlijke lijm met krijt of gips. Later kwamen oliehoudende gronden en moderne acrylgronderingen beschikbaar. De keuze bepaalt onder andere hoeveel verf wordt opgenomen, hoe gemakkelijk een penseel over het oppervlak beweegt en hoe helder kleuren uiteindelijk lijken. Een grondering kan wit zijn, maar kunstenaars gebruiken ook gekleurde gronden. Zo'n onderkleur kan bewust zichtbaar blijven en de kleurwerking van het hele schilderij beïnvloeden. Ook voor de duurzaamheid is de grondlaag belangrijk. Een slecht opgebouwde voorbereiding kan later bijdragen aan barsten of loslatende verf. Wil je verder? Kijk onder het zichtbare schilderij en ontdek krijtgrond, gesso, huidenlijm, imprimatura en onderschildering. Daar begint vaak het echte verhaal van een schilderij. Over Grondering is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Prepareren Techniek Prepareren Een goed kunstwerk begint soms lang voordat de eerste verfstreek verschijnt Prepareren betekent binnen de kunstwereld het voorbereiden van een materiaal of ondergrond voordat de eigenlijke artistieke bewerking begint. Vooral in de schilderkunst is deze voorbereiding belangrijk. Een houten paneel of schildersdoek heeft namelijk eigenschappen die invloed hebben op de verf die erop wordt aangebracht. Schildersdoek kan bijvoorbeeld eerst worden opgespannen en behandeld met een lijmlaag. Daarna volgt vaak een grondering, zoals een traditionele krijtgrond of een moderne acrylgrond. Zo wordt de zuiging van de ondergrond verminderd en ontstaat een oppervlak waarop de kunstenaar gecontroleerd kan schilderen. Prepareren kan ook bestaan uit schuren, ontvetten, reinigen of het aanbrengen van meerdere tussenlagen. Welke voorbereiding nodig is, hangt af van materiaal, techniek en het gewenste resultaat. Een slechte voorbereiding kan later problemen veroorzaken, zoals loslatende verf, vervorming of scheuren. Wil je verder? Kijk eens wat er vóór de zichtbare verf gebeurt. Ontdek grondering, krijtgrond, huidenlijm, schildersdoek en imprimatura en volg de opbouw van drager tot schilderij. Over Prepareren is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Paneel Materiaal Paneel Voordat schildersdoek populair werd, schilderden kunstenaars op hout Een paneel is binnen de schilderkunst een houten drager waarop wordt geschilderd. Vooral in de middeleeuwen en Renaissance waren houten panelen belangrijk voor altaarstukken, religieuze voorstellingen en portretten. Afhankelijk van streek en beschikbaarheid werden houtsoorten zoals eiken, populieren en linden gebruikt. Een schilder werkte meestal niet rechtstreeks op het hout. Het paneel werd zorgvuldig voorbereid met lijm en verschillende lagen grondering. Na gladschuren ontstond een fijn oppervlak waarop een ondertekening en vervolgens tempera- of olieverf konden worden aangebracht. Hout blijft echter reageren op veranderingen in luchtvochtigheid. Een paneel kan krimpen, uitzetten, kromtrekken of scheuren. Ook verbindingen tussen verschillende planken kunnen na eeuwen zichtbaar worden. Voor restauratoren is kennis van de constructie daarom belangrijk. Wil je verder? Kijk eens achter de verflaag. Ontdek paneelschilderkunst, houtbewerking, krijtgrond, grondering en ondertekening en volg hoe een stuk hout verandert in de drager van een schilderij. Over Paneel is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Hechting Techniek Hechting Een schilderij blijft alleen bestaan zolang de lagen elkaar vasthouden Hechting is de mate waarin materialen of lagen aan elkaar vastzitten. In een schilderij speelt dit op verschillende plaatsen: tussen de drager en de grondering, tussen grondering en verf en tussen afzonderlijke verflagen. Goede hechting is daarom belangrijk voor de duurzaamheid van een kunstwerk. Het oppervlak moet geschikt zijn voor het materiaal dat erop wordt aangebracht. Stof, vet, vocht of een te gladde ondergrond kunnen de hechting verminderen. Daarom worden oppervlakken soms gereinigd, geschuurd of gegrond voordat een volgende laag wordt aangebracht. Ook materiaalkeuze speelt een rol. Verflagen die verschillend reageren op droging, temperatuur of beweging kunnen spanning veroorzaken. Uiteindelijk kunnen daardoor barsten, blazen of loslatende verf ontstaan. Voor restauratoren is slechte hechting een belangrijk probleem. Losse verflagen kunnen soms door consolidatie opnieuw worden vastgezet. Wil je verder? Onderzoek grondering, prepareren, verflaag, consolidatie en delaminatie. Zo ontdek je hoe belangrijk de vaak onzichtbare verbinding tussen materialen voor het voortbestaan van een kunstwerk is. Over Hechting is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Absorptie Techniek Absorptie Wat een ondergrond opzuigt, bepaalt hoe verf zich gedraagt Absorptie is het vermogen van een materiaal om vloeistof in zijn structuur op te nemen. In de kunstwereld speelt dat een grote rol bij papier, schildersdoek, hout, pleisterwerk en andere poreuze ondergronden. Een sterk absorberend oppervlak kan water, bindmiddel of oplosmiddel snel uit verf trekken. Dat heeft direct invloed op het schilderen. Op zuigend papier verspreidt aquarel zich anders dan op een gesloten oppervlak. Onbehandeld doek kan olie uit olieverf opnemen, terwijl een grondering de absorptie juist kan verminderen en gelijkmatiger maken. Absorptie beïnvloedt ook kleur, glans, drooggedrag en hechting. Wanneer een ondergrond plaatselijk sterker zuigt, kunnen matte of ongelijk gekleurde plekken ontstaan. Kunstenaars kunnen die eigenschap bestrijden, maar ook bewust gebruiken. Helen Frankenthaler liet bijvoorbeeld sterk verdunde verf in onbehandeld doek trekken. Wil je verder? Vergelijk absorptie, porositeit en hechting en kijk daarna naar grondering, onbehandeld doek, aquarel en papier. Zo ontdek je waarom de ondergrond actief meewerkt aan het uiteindelijke beeld. Over Absorptie is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Schilderdoek Materiaal Schilderdoek De drager die letterlijk onder een schilderij verborgen blijft Schilderdoek is een geweven textiel dat als drager voor een schilderij wordt gebruikt. Het wordt meestal gemaakt van linnen of katoen en over een houten spieraam gespannen. Vooral vanaf de zestiende eeuw werd doek een belangrijk alternatief voor het houten paneel. Voordat erop wordt geschilderd, krijgt het doek meestal een lijm- en/of grondlaag. Deze vermindert de opname van verf en zorgt voor een geschikt schilderoppervlak. De structuur van het weefsel kan zichtbaar blijven of door meerdere grondlagen vrijwel verdwijnen. Linnen is sterk en traditioneel veel gebruikt door professionele kunstschilders. Katoen is doorgaans goedkoper en wordt eveneens veel toegepast. De spanning, draaddikte en dichtheid van het weefsel beïnvloeden het schilderoppervlak. Een schilderdoek blijft bovendien bewegen onder invloed van belasting en veranderingen in de omgeving. Dat maakt de constructie belangrijk voor de conservering. Wil je verder? Onderzoek linnen en katoen en ga daarna naar spieraam, doekpreparatie, grondering, grondlagen, opspannen, spanning, schilderslinnen, verflaag, craquelure en kunstconservering. Over Schilderdoek is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Imprimatura Techniek Imprimatura De eerste kleur die het witte doek laat verdwijnen Een imprimatura is een dunne, transparante of halftransparante kleurlaag die een kunstenaar over een voorbereide schildergrond aanbrengt voordat het eigenlijke schilderen begint. De term komt uit het Italiaans en betekent ongeveer ‘eerste verflaag’. In plaats van op een felwitte ondergrond werkt de schilder daardoor op een gekleurd oppervlak. Vaak worden rustige aardkleuren gebruikt, zoals oker, omber of roodbruin. Zo'n basistoon kan helpen om vanaf het begin samenhang in het schilderij te brengen. De imprimatura beïnvloedt ook de manier waarop lichte en donkere partijen worden opgebouwd. De kunstenaar kan de basiskleur plaatselijk zichtbaar laten, donkere tonen toevoegen en lichtere delen erbovenop schilderen. Vooral bij traditionele olieverftechnieken is dit een nuttige werkwijze. Een imprimatura is niet hetzelfde als de grondering: de grondlaag bereidt de ondergrond technisch voor, terwijl de imprimatura vooral een gekleurde schilderlaag vormt. Wil je verder? Onderzoek grondering en onderschildering en ga daarna naar imprimatuur, kleurlaag, aardpigmenten, omber, oker, roodbruin, glacis, olieverfschilderen, toonwaarde en laag over laag schilderen. Over Imprimatura is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.