gerelateerd aan Compositie Contrast ⓘ Grijswaarden ⓘ Kleur ⓘ Licht-donker Modellering ⓘ Volume ⓘ waardeschaal ⓘ
is gerelateerd aan Arceren Basispalet olieverf Bister camaïeu Carbon potlood Chromatisch zwart ⓘ Contre-jour Gebrande omber Gemengde methode Gereflecteerd licht ⓘ Grafiet Grafietstift Helderheid Hoge lichten Hooglicht Houtskool Kleur ⓘ Kneedgom Kruiselings arceren Licht ⓘ Licht-donker Lokale kleur Modellering ⓘ Onderschildering Schaduw Schaduwkleur ⓘ Slagschaduw ⓘ Steunkleuren op het hulppalet Tegenlicht Tekenen met houtskool Tint Verdaccio Verzadiging ⓘ Wit potlood
Schaduwkleur Techniek Schaduwkleur Een schaduw is bijna nooit alleen maar zwart Schaduwkleur is de kleur die zichtbaar wordt waar minder direct licht op een voorwerp of oppervlak valt. Wie een schaduw simpelweg met zwart donkerder maakt, mist vaak een belangrijk deel van wat er werkelijk te zien is. Schaduwen kunnen blauw, violet, bruin, groen of zelfs roodachtig lijken. De kleur ontstaat door een samenspel van lokale kleur, lichtkleur, omgevingslicht en gereflecteerd licht. Buiten kan een schaduw bijvoorbeeld relatief koel en blauwachtig worden doordat licht uit de blauwe hemel erin terechtkomt. Een gekleurde muur kan juist zijn kleur naar een nabijgelegen schaduw terugkaatsen. Voor schilders is schaduwkleur daarom belangrijk bij het suggereren van volume, licht en ruimte. Vooral de impressionisten onderzochten hoe gekleurde schaduwen een schilderij levendiger konden maken. Wil je verder? Bekijk een wit voorwerp in zonlicht en onderzoek de schaduw zonder meteen naar zwart te grijpen. Welke kleur zie je werkelijk? Vergelijk daarna schaduwkleur, toonwaarde en kleurtemperatuur. Over Schaduwkleur is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Chromatisch zwart Materiaal Chromatisch zwart Een zwart waarin nog kleur verborgen zit Chromatisch zwart is een zeer donkere kleur die ontstaat door andere kleuren met elkaar te mengen, zonder een kant-en-klaar zwart pigment te gebruiken. Het resultaat kan op het eerste gezicht zwart lijken, maar bevat vaak een subtiele blauwe, bruine, groene of violette ondertoon. Een bekende combinatie is ultramarijn met gebrande omber. Door de mengverhouding te veranderen ontstaat een warmer of koeler zwart. Ook andere donkere of complementaire kleuren kunnen samen een bijna neutraal zwart opleveren. Voor schilders heeft chromatisch zwart een belangrijk voordeel: donkere partijen blijven deel uitmaken van het kleurenspel van het schilderij. In schaduwen kan de kleur bijvoorbeeld geleidelijk van warm naar koel verschuiven zonder dat de toonwaarde sterk verandert. Daardoor kunnen donkere delen levendiger worden. Wil je verder? Maak verschillende zwarte mengsels en voeg aan ieder een beetje wit toe. De verborgen kleur wordt dan onmiddellijk zichtbaar. Vergelijk vervolgens chromatisch zwart, zwart mengen en schaduwkleur. Over Chromatisch zwart is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Kleur Begrip Kleur Het lijkt vanzelfsprekend, tot je echt gaat kijken Kleur ontstaat door de manier waarop licht, materiaal en onze waarneming samenwerken. Een oppervlak absorbeert bepaalde delen van het zichtbare licht en kaatst andere terug. Wat ons oog en brein daarvan verwerken, ervaren we als bijvoorbeeld rood, blauw of geel. Voor kunstenaars is kleur veel meer dan alleen de naam van een verf. Een kleur kan worden beschreven aan de hand van kleurtoon, toonwaarde en verzadiging. Bovendien verandert de indruk van een kleur door de kleuren eromheen. Hetzelfde grijs kan naast blauw warmer lijken en naast oranje juist koeler. Kleur kan aandacht trekken, ruimte suggereren, sfeer bepalen en onderdelen van een compositie met elkaar verbinden. Kunstenaars ontwikkelden daarom uiteenlopende kleurtheorieën en kleurensystemen. Wil je verder? Neem één kleur en onderzoek hoe die verandert door wit, zwart, complementaire kleuren en verschillende omgevingskleuren. Vanuit dit ene begrip leiden deuren naar kleurmenging, kleurtemperatuur, kleurcontrast en kleurwaarneming. Over Kleur is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Verzadiging Begrip Verzadiging Van knallende kleur tot bijna grijs Verzadiging geeft aan hoe zuiver of intens een kleur overkomt. Een sterk verzadigd rood kan helder en krachtig zijn. Wanneer datzelfde rood wordt gedempt, nadert het steeds meer een grijze, bruine of neutrale kleur. De kleurtoon kan daarbij herkenbaar blijven. Voor schilders is verzadiging een belangrijk middel om aandacht en sfeer te sturen. Een fel verzadigde kleur tussen gedempte kleuren springt onmiddellijk naar voren. Een schilderij waarin alle kleuren maximaal verzadigd zijn, kan daarentegen onrustig worden omdat veel kleuren tegelijk aandacht vragen. Een kleur kan worden gedempt door bijvoorbeeld een complementaire kleur, grijs of een andere neutraliserende kleur toe te voegen. Ook de kleuren rondom een vlak beïnvloeden hoe verzadigd het lijkt. Verzadiging moet niet worden verward met toonwaarde: een kleur kan donker én sterk verzadigd zijn. Wil je verder? Maak van één kleur een reeks van krachtig naar gedempt en vergelijk vervolgens verzadiging, kleurtoon en toonwaarde. Over Verzadiging is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Licht Begrip Licht Zonder licht bestaat er voor ons geen zichtbare kunst Licht maakt kleur, vorm, ruimte en textuur zichtbaar. Voor beeldend kunstenaars is het daarom veel meer dan alleen iets waarmee een voorstelling wordt verlicht. De richting, sterkte, kleur en verspreiding van licht bepalen in hoge mate hoe we een beeld ervaren. Licht kan van voren, opzij of van achteren komen. Zijlicht benadrukt reliëf en textuur, terwijl tegenlicht sterke silhouetten kan veroorzaken. Met licht en schaduw kan een kunstenaar volume suggereren en de aandacht naar bepaalde delen van een voorstelling leiden. Ook de kleur van licht speelt een rol. Daglicht, kaarslicht en kunstlicht beïnvloeden kleuren ieder op een andere manier. Schilders als Caravaggio, Rembrandt en Vermeer maakten licht zelfs tot een bepalend onderdeel van hun beeldtaal. Wil je verder? Bekijk hetzelfde voorwerp achtereenvolgens bij frontaal licht, zijlicht en tegenlicht. De vorm verandert niet, maar je waarneming wel. Vanuit licht kun je verder naar schaduw, licht-donker, kleur en toonwaarde. Over Licht is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Volume Techniek Volume Hoe een plat vlak ineens driedimensionaal kan lijken Volume is de hoeveelheid driedimensionale ruimte die een vorm inneemt of lijkt in te nemen. Bij beeldhouwkunst is volume werkelijk aanwezig: een beeld heeft hoogte, breedte en diepte. In een schilderij of tekening moet die derde dimensie juist op een plat vlak worden gesuggereerd. Kunstenaars gebruiken daarvoor onder andere licht en schaduw, toonwaarde, perspectief, kleur en modellering. Een eenvoudige cirkel kan bijvoorbeeld als een bol gaan ogen wanneer één zijde licht blijft en de andere geleidelijk donkerder wordt. Slagschaduw versterkt dat effect. Volume hoeft niet altijd natuurgetrouw te zijn. Kubisten braken vormen open, terwijl abstracte kunstenaars volume soms vereenvoudigden tot geometrische massa’s. Ook de ruimte tussen vormen kan belangrijk zijn voor onze ervaring van volume. Wil je verder? Teken een cirkel, vierkant en driehoek en verander ze met alleen licht en schaduw in een bol, kubus en kegel. Vanuit volume kun je verder naar modellering, plasticiteit en ruimtelijkheid. Over Volume is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Slagschaduw Techniek Slagschaduw De schaduw die laat zien waar een voorwerp in de ruimte staat Slagschaduw is de schaduw die een voorwerp op een ander oppervlak werpt doordat het licht wordt tegengehouden. Een vaas kan bijvoorbeeld een schaduw op de tafel werpen en een persoon een schaduw op de grond of tegen een muur. Daarmee verschilt slagschaduw van eigenschaduw, die op het voorwerp zelf ligt. De vorm en richting van een slagschaduw vertellen veel over de plaats, richting en hoogte van de lichtbron. Bij laag licht kan een lange slagschaduw ontstaan, terwijl een hoge lichtbron meestal een kortere schaduw geeft. De randen kunnen scherp of zacht zijn, afhankelijk van de grootte en afstand van de lichtbron. In teken- en schilderkunst helpt slagschaduw om een voorwerp stevig in de ruimte te plaatsen. Zonder slagschaduw kan het lijken alsof een vorm zweeft. Wil je verder? Verplaats een lamp rond één voorwerp en volg wat de slagschaduw doet. Onderzoek daarna eigenschaduw, lichtrichting en gereflecteerd licht. Over Slagschaduw is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Gereflecteerd licht Techniek Gereflecteerd licht Licht kan een schaduw binnenkomen zonder rechtstreeks van de lamp te komen Gereflecteerd licht is licht dat eerst een ander oppervlak raakt en daarna wordt teruggekaatst naar een voorwerp. Daardoor kunnen zelfs delen die niet rechtstreeks door de lichtbron worden verlicht toch zichtbaar blijven. Dit is vooral goed te zien in een eigenschaduw. Zet bijvoorbeeld een witte bol op een lichte tafel. Aan de schaduwzijde kan onderaan een lichtere zone ontstaan doordat de tafel licht naar de bol terugkaatst. Is de ondergrond gekleurd, dan kan ook iets van die kleur in het gereflecteerde licht verschijnen. Voor kunstenaars is dit belangrijk bij het schilderen van overtuigend volume, licht en kleur. Een schaduw bestaat daardoor zelden uit één egaal donker vlak. Wel blijft gereflecteerd licht normaal zwakker dan het rechtstreeks belichte deel van het voorwerp. Wil je verder? Plaats een wit voorwerp achtereenvolgens op rood, blauw en wit papier. Bekijk hoe de schaduwzijde verandert. Ga daarna verder naar eigenschaduw, schaduwkleur en omgevingslicht. Over Gereflecteerd licht is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Modellering Techniek Modellering Met licht en toon krijgt een platte vorm lichaam Modellering is in tekenen en schilderen het zichtbaar maken van volume en driedimensionaliteit door geleidelijke veranderingen in licht, schaduw, kleur en toonwaarde. Een kunstenaar kan zo op een plat vlak de indruk wekken dat een gezicht, arm, vaas of ander voorwerp werkelijk ruimte inneemt. Een eenvoudige bol laat het principe goed zien. Van het lichte gedeelte loopt de toon geleidelijk naar de eigenschaduw. Ook gereflecteerd licht kan in die schaduw zichtbaar blijven. Door deze overgangen zorgvuldig weer te geven ontstaat een overtuigende ruimtelijke vorm. Modellering kan heel zacht verlopen, zoals bij sfumato, maar ook worden opgebouwd met duidelijke vlakken of krachtige licht-donkercontrasten. De techniek is daardoor niet aan één kunststijl gebonden. Het begrip wordt soms verward met modelleren in klei. Dat is een andere toepassing van het woord. Bij schilderen en tekenen gaat modellering vooral om de suggestie van vorm door toon en licht. Wil je verder? Vergelijk modellering met volume, plasticiteit, toonwaarde en licht-donker. Over Modellering is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Contrast Techniek Contrast Verschillen maken zichtbaar wat belangrijk is Contrast is het verschil tussen twee of meer beeldende elementen. Hoe groter dat verschil, hoe sterker onderdelen van een kunstwerk van elkaar kunnen worden onderscheiden. Licht tegenover donker is een duidelijk voorbeeld, maar contrast kan ook ontstaan door kleur, vorm, grootte, richting, textuur of ruimte. Een kunstenaar kan contrast gebruiken om aandacht, spanning, ritme en hiërarchie te veroorzaken. Een klein rood vlak tussen gedempte grijzen trekt bijvoorbeeld snel de aandacht. Een scherpe vorm naast zachte vormen kan hetzelfde doen. Binnen kleur bestaan verschillende contrasten, zoals warm-koudcontrast, complementair contrast en verzadigingscontrast. Ook toonwaarde speelt een grote rol: een lichte vorm tegen een donkere achtergrond wordt onmiddellijk zichtbaar. Niet ieder kunstwerk heeft sterke contrasten nodig. Kleine verschillen kunnen juist rust, samenhang of subtiliteit opleveren. Wil je verder? Kies één schilderij en zoek afzonderlijk naar contrast in licht, kleur, grootte en textuur. Vanuit contrast kun je verder naar kleurcontrast, licht-donker en toonwaarde. Over Contrast is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Tekenkunst Techniek Tekenkunst Met één lijn kan al een complete wereld beginnen Tekenkunst omvat kunstwerken waarin lijn, toon, vlak en tekengebaar een belangrijke rol spelen. Een tekening kan een snelle schets zijn, maar ook een volledig zelfstandig kunstwerk waaraan dagen of maanden is gewerkt. Kunstenaars beschikken over een enorme keuze aan materialen. Potlood, houtskool, krijt, pastel, inkt, zilverstift en penseel geven ieder een ander soort lijn en oppervlak. Met arceringen, toonwaarden en vervaging kunnen bovendien licht, volume en ruimte worden opgebouwd. Eeuwenlang was tekenen een belangrijk onderdeel van de opleiding van kunstenaars. Tekeningen werden gebruikt om anatomie te bestuderen, composities voor te bereiden of ideeën voor schilderijen en beeldhouwwerken vast te leggen. Maar kunstenaars als Rembrandt, Käthe Kollwitz en Egon Schiele laten zien dat tekenkunst ook zonder een later schilderij volledig op zichzelf kan staan. Wil je verder? Kies eerst je gereedschap: potlood, houtskool, krijt of inkt. Of onderzoek schets, arceren, figuurtekenen en toonwaarde en ontdek hoeveel mogelijkheden een eenvoudige lijn biedt. Over Tekenkunst is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Grijswaarden Techniek Grijswaarden Zonder kleur wordt ineens duidelijk hoe licht of donker een beeld werkelijk is Grijswaarden zijn de verschillende stappen tussen wit en zwart, zonder rekening te houden met kleur. Ze lopen van zeer lichte grijzen via middengrijs naar bijna zwart en maken zichtbaar hoe de toonwaarden in een kunstwerk zijn verdeeld. Voor kunstenaars zijn grijswaarden belangrijk bij het onderzoeken van licht, schaduw, volume en compositie. Een rode en een groene kleur kunnen sterk van elkaar verschillen, maar toch ongeveer dezelfde grijswaarde hebben. Wanneer kleur wordt weggedacht, blijkt dan dat er nauwelijks licht-donkercontrast bestaat. Een grijswaardenschaal helpt om zulke verschillen te leren herkennen. Bij tekenen kunnen grijswaarden worden opgebouwd door arceren, doezelen of verschillende druk met potlood en houtskool. Schilders gebruiken soms een monochrome studie voordat kleur wordt toegevoegd. Ook een digitale omzetting naar grijswaarden kan helpen om de toonopbouw van een kunstwerk te controleren. Wil je verder? Onderzoek toonwaarde en grijswaardenschaal en ga daarna naar licht-donker, tonaal tekenen, modellering, contrast, grisaille, schaduw en compositie. Over Grijswaarden is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
waardeschaal Techniek Waardeschaal Van wit naar zwart in duidelijke stappen Een waardeschaal is een reeks vakken of tonen die stapsgewijs van licht naar donker loopt. Meestal begint de schaal met wit, eindigt hij met zwart en liggen daartussen verschillende grijswaarden. Kunstenaars gebruiken zo’n schaal om toonwaarden beter te leren herkennen en vergelijken. Een lichte plek in een schilderij kan bijvoorbeeld waarde 2 krijgen, terwijl een diepe schaduw dichter bij waarde 9 ligt. Het exacte aantal stappen is niet vast: schalen met vijf, negen of tien waarden zijn allemaal mogelijk. Een waardeschaal is vooral nuttig bij tekenen en schilderen omdat kleur gemakkelijk kan afleiden. Twee heel verschillende kleuren kunnen namelijk vrijwel dezelfde toonwaarde hebben. Door naar hun plaats op de schaal te kijken wordt duidelijk hoeveel licht-donkercontrast werkelijk aanwezig is. Zelf een waardeschaal maken is bovendien een goede oefening in gelijkmatige toonovergangen. Wil je verder? Onderzoek grijswaarden en toonwaarde en ga daarna naar tonaal tekenen, licht-donker, contrast, modellering, halftoon, schaduw, grisaille en grijswaardenschaal. Over waardeschaal is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.