gerelateerd aan Blauw pigment Kobaltblauw lapis lazuli ⓘ PB29 ⓘ Phtaloblauw Pigmenten Pruisisch blauw ⓘ synthetisch ultramarijn ⓘ
Chromatisch zwart Materiaal Chromatisch zwart Een zwart waarin nog kleur verborgen zit Chromatisch zwart is een zeer donkere kleur die ontstaat door andere kleuren met elkaar te mengen, zonder een kant-en-klaar zwart pigment te gebruiken. Het resultaat kan op het eerste gezicht zwart lijken, maar bevat vaak een subtiele blauwe, bruine, groene of violette ondertoon. Een bekende combinatie is ultramarijn met gebrande omber. Door de mengverhouding te veranderen ontstaat een warmer of koeler zwart. Ook andere donkere of complementaire kleuren kunnen samen een bijna neutraal zwart opleveren. Voor schilders heeft chromatisch zwart een belangrijk voordeel: donkere partijen blijven deel uitmaken van het kleurenspel van het schilderij. In schaduwen kan de kleur bijvoorbeeld geleidelijk van warm naar koel verschuiven zonder dat de toonwaarde sterk verandert. Daardoor kunnen donkere delen levendiger worden. Wil je verder? Maak verschillende zwarte mengsels en voeg aan ieder een beetje wit toe. De verborgen kleur wordt dan onmiddellijk zichtbaar. Vergelijk vervolgens chromatisch zwart, zwart mengen en schaduwkleur. Over Chromatisch zwart is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Aquarel Materiaal Aquarel Water, pigment en papier maken samen het licht Aquarel is een schildertechniek waarbij transparante, waterverdunbare verf op papier wordt gebruikt. De verf bestaat hoofdzakelijk uit pigment en een wateroplosbaar bindmiddel, traditioneel vaak Arabische gom. Door meer of minder water te gebruiken kan de kunstenaar de kleur van krachtig tot bijna doorschijnend maken. Kenmerkend is dat het wit van het papier vaak het lichtste deel van de voorstelling vormt. In plaats van witte verf toe te voegen, laat de aquarellist delen van het papier onbeschilderd. Transparante kleurlagen kunnen over elkaar worden gezet, waardoor nieuwe kleuren en diepte ontstaan. Aquarel kan zeer gecontroleerd worden toegepast, maar water zorgt ook voor verrassingen. Bij nat-in-nat vloeien kleuren vrij in elkaar; bij nat-op-droog ontstaan scherpere vormen en randen. De techniek werd gebruikt voor studies, landschappen en zelfstandige kunstwerken. Kunstenaars als William Turner maakten er bijzonder expressief gebruik van. Wil je verder? Experimenteer met nat-in-nat, nat-op-droog en wassingen en ontdek daarna aquarelpapier, transparantie, Arabische gom en kleurmenging. Over Aquarel is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Olieverfschilderkunst Techniek Olieverfschilderkunst Een techniek waarin kleur dagenlang beweeglijk kan blijven en eeuwen kan overleven Olieverfschilderkunst is schilderkunst waarbij pigmenten worden gebonden in een drogende olie, meestal lijnolie. De techniek werd vanaf de late middeleeuwen steeds belangrijker en bood kunstenaars ongekende mogelijkheden om kleur, licht, textuur en detail op te bouwen. Olieverf droogt relatief langzaam. Daardoor kunnen kleuren op het schilderij worden gemengd en zachte overgangen ontstaan. Tegelijk kan een kunstenaar juist in meerdere lagen werken. Dunne transparante glacislagen geven kleur diepte, terwijl dikke pasteuze verf en impasto het oppervlak tastbaar maken. Kunstenaars als Jan van Eyck, Rembrandt en Johannes Vermeer benutten ieder andere eigenschappen van olieverf. Later maakten bijvoorbeeld Van Gogh en de expressionisten juist de zichtbare penseelstreek belangrijk. Een olieverfschilderij is technisch een complete laagopbouw van drager, grondering en verschillende verflagen. Wil je verder? Kijk onder het zichtbare beeld en ontdek lijnolie, drogende olie, onderschildering, glaceren en impasto. Zo volg je een schilderij van ondergrond tot laatste penseelstreek. Over Olieverfschilderkunst is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Pruisisch blauw Materiaal Pruisisch blauw Een toevallige ontdekking die het blauwe palet voorgoed veranderde Pruisisch blauw is een diep, donkerblauw synthetisch pigment dat aan het begin van de achttiende eeuw in Berlijn werd ontdekt. Het geldt als een van de eerste moderne synthetische pigmenten en betekende een belangrijke uitbreiding van het schilderspalet. Tot die tijd waren goede blauwe pigmenten vaak kostbaar. Natuurlijk ultramarijn werd bijvoorbeeld gemaakt uit lapis lazuli. Pruisisch blauw bood kunstenaars een veel betaalbaarder alternatief en verspreidde zich snel door Europa. Het pigment heeft een grote kleurkracht en kan in dunne lagen transparant worden toegepast. Gemengd met wit ontstaan koelere, lichtere blauwen. Pruisisch blauw werd gebruikt door talrijke kunstenaars en speelde ook een bijzondere rol in Japanse prentkunst, waar het in de negentiende eeuw onder andere door Hokusai werd toegepast. De Colour Index-code is PB27. Wil je verder? Vergelijk Pruisisch blauw met ultramarijn en PB15 en onderzoek daarna Hokusai, synthetische pigmenten, kleurkracht en lichtechtheid. Over Pruisisch blauw is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
lapis lazuli Materiaal Lapis lazuli Een blauwe steen die veranderde in een van de kostbaarste schilderskleuren Lapis lazuli is een diepblauw gesteente dat al duizenden jaren wordt gebruikt voor sieraden, beeldhouwwerk en pigment. Historisch belangrijke vindplaatsen liggen in het huidige Afghanistan, vanwaar de steen via lange handelsroutes naar Europa werd gebracht. Voor schilders was vooral het blauwe mineraal lazuriet in lapis lazuli belangrijk. Door de steen fijn te malen en het blauwe bestanddeel zorgvuldig van andere mineralen te scheiden, kon natuurlijk ultramarijn worden gemaakt. Dat was een arbeidsintensief proces, waardoor hoogwaardig ultramarijn buitengewoon kostbaar werd. In middeleeuwse en renaissancistische schilderkunst werd het pigment daarom vaak gereserveerd voor belangrijke onderdelen. De blauwe mantel van Maria is een bekend voorbeeld van zo’n prestigieus gebruik. Sinds de negentiende eeuw bestaat betaalbaar synthetisch ultramarijn, maar natuurlijke lapis lazuli bleef een bijzonder kunstenaarsmateriaal. Wil je verder? Onderzoek ultramarijn en lazuriet en ga daarna naar blauw pigment, pigmentbereiding, minerale pigmenten, azuriet, Mariablauw, middeleeuwse schilderkunst, Renaissance en synthetische pigmenten. Over lapis lazuli is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
PB29 Materiaal PB29 De internationale pigmentcode achter ultramarijnblauw PB29 is de Colour Index-code voor ultramarijnblauw. De letters PB staan voor Pigment Blue en het getal 29 onderscheidt dit pigment van andere blauwe pigmenten. Op tubes kunstenaarsverf staat daarom vaak PB29 vermeld, ook wanneer de kleurnaam eenvoudig ‘Ultramarijn’ luidt. Modern PB29 is doorgaans synthetisch ultramarijn, een anorganisch pigment dat sinds de negentiende eeuw een betaalbaar alternatief vormt voor het kostbare natuurlijke ultramarijn uit lapis lazuli. PB29 heeft meestal een diep blauw met een duidelijke neiging naar violet. Het pigment heeft een goede lichtechtheid en is zeer bruikbaar voor kleurmenging. Met roodachtige kleuren ontstaan gemakkelijk violetten; met gele pigmenten kunnen verschillende groenen en gedempte mengkleuren worden gemaakt. Pigmentcodes zijn nuttig omdat commerciële kleurnamen per fabrikant kunnen verschillen. PB29 vertelt veel nauwkeuriger welk pigment werkelijk in de verf zit. Wil je verder? Onderzoek ultramarijn en Colour Index en ga daarna naar lapis lazuli, blauw pigment, PB15, Pruisisch blauw, ftaloblauw, synthetische pigmenten, kleurmenging en lichtechtheid. Over PB29 is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
synthetisch ultramarijn Materiaal Synthetisch ultramarijn Een kostbaar kunstenaarsblauw werd bereikbaar voor iedereen Synthetisch ultramarijn is een kunstmatig vervaardigd blauw pigment dat qua kleur en chemische structuur nauw verwant is aan het blauwe bestanddeel van natuurlijk ultramarijn uit lapis lazuli. Het wordt in de Colour Index aangeduid als PB29. Eeuwenlang was natuurlijk ultramarijn buitengewoon kostbaar. In de jaren 1820 werd daarom gezocht naar een manier om het pigment kunstmatig te produceren. De succesvolle ontwikkeling maakte een intens ultramarijnblauw veel goedkoper en op grote schaal beschikbaar voor kunstenaars. Het pigment wordt vervaardigd uit grondstoffen die onder hoge temperatuur worden verwerkt. Door variaties in samenstelling en productie kunnen verschillende ultramarijntinten ontstaan. Synthetisch ultramarijn is doorgaans een diep blauw dat enigszins naar violet neigt. Het heeft een goede lichtechtheid en wordt veel gebruikt in olieverf, acrylverf, aquarel en andere kunstenaarsmaterialen. Wil je verder? Onderzoek PB29 en natuurlijk ultramarijn en ga daarna naar lapis lazuli, lazuriet, blauw pigment, synthetische pigmenten, pigmentbereiding, ftaloblauw, Pruisisch blauw en Colour Index. Over synthetisch ultramarijn is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.