Hilma af Klint

 KUNSTENAARS | Hilma af Klint

De pionier van de abstracte kunst die haar tijd ver vooruit was

En daardoor een kunstenaar die lange tijd onbekend bleef
Hilma af Klint (1862-1944) was een Zweedse kunstenares die tegenwoordig wordt gezien als één van de belangrijkste pioniers van de abstracte kunst. Opmerkelijk genoeg kreeg zij tijdens haar leven nauwelijks bekendheid met haar meest vernieuwende werk. Zij was ervan overtuigd dat de wereld nog niet klaar was voor haar schilderijen en bepaalde daarom dat een groot deel van haar werk pas vele jaren na haar overlijden openbaar mocht worden gemaakt. Daardoor duurde het tientallen jaren voordat haar betekenis voor de kunstgeschiedenis werd erkend.

Van academische schilderkunst naar abstractie
Hilma af Klint volgde een opleiding aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Stockholm. Daar leerde zij traditioneel tekenen en schilderen. In haar eerste jaren maakte zij vooral landschappen, botanische illustraties en portretten. Deze werken laten zien dat zij een uitstekend technisch kunstenaar was.

Toch voelde zij dat haar artistieke zoektocht verder ging dan het natuurgetrouw weergeven van de werkelijkheid. Zij wilde zichtbaar maken wat volgens haar achter de zichtbare wereld schuilging. Dat bracht haar op een heel andere weg dan veel van haar tijdgenoten.

Spiritualiteit als inspiratiebron
Een belangrijk onderdeel van Hilma af Klints werk is haar belangstelling voor spiritualiteit. Zij verdiepte zich onder andere in theosofie, mystiek en spiritisme. Samen met een groep gelijkgestemde vrouwen organiseerde zij bijeenkomsten waarin zij probeerden contact te leggen met hogere geestelijke krachten.

Hilma af Klint geloofde dat veel van haar abstracte schilderijen niet alleen uit haar eigen verbeelding voortkwamen, maar ook waren ingegeven door een hogere bron. Voor haar waren kunst en spiritualiteit nauw met elkaar verbonden. Haar schilderijen moesten niet alleen mooi zijn, maar ook inzicht geven in de onzichtbare wereld.

De eerste abstracte schilderijen
Rond 1906 begon Hilma af Klint aan haar beroemde serie Schilderijen voor de Tempel. Deze grote doeken bevatten cirkels, spiralen, geometrische vormen, symbolen en heldere kleuren. Ze maakte deze abstracte werken nog voordat kunstenaars als Wassily Kandinsky, Piet Mondriaan en Kazimir Malevich internationaal bekend werden met hun abstracte kunst.

Daarom beschouwen veel kunsthistorici Hilma af Klint tegenwoordig als één van de eerste kunstenaars die volledig abstract werkte. Haar schilderijen ontstonden niet vanuit de zichtbare werkelijkheid, maar vanuit ideeën, symboliek en innerlijke ervaringen.

Symboliek en kleurgebruik
In vrijwel al haar abstracte werken spelen symbolen een belangrijke rol. Cirkels verwijzen vaak naar eenheid of oneindigheid. Spiralen staan voor groei en ontwikkeling. Ook kleuren hebben een symbolische betekenis. Blauw verwijst bijvoorbeeld regelmatig naar het vrouwelijke en geel naar het mannelijke. Door deze symboliek ontstaat een beeldtaal die uitnodigt om langer naar haar werk te kijken en steeds nieuwe betekenissen te ontdekken.

Invloed op de moderne kunst
Pas vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw kreeg Hilma af Klint internationale aandacht. Grote tentoonstellingen maakten duidelijk hoe vernieuwend haar werk eigenlijk was. Inmiddels wordt zij wereldwijd gezien als een belangrijke pionier van de abstracte kunst. Haar schilderijen hangen in toonaangevende musea en inspireren nog altijd kunstenaars, ontwerpers en kunstliefhebbers.

Haar verhaal laat zien dat vernieuwende kunst soms pas veel later wordt begrepen. Hilma af Klint werkte vanuit haar eigen overtuiging en trok zich weinig aan van de verwachtingen van haar tijd. Daarmee laat zij zien hoe belangrijk het is om als kunstenaar trouw te blijven aan een eigen visie.