Terug door de deur naar de vorige ruimte of de voordeur
Studeerkamer

Adriana Haanen

Kunstenaar
Welkom in mijn studeerkamer!

Adriana Haanen bloemen, succes en een kunstenaarsleven in Oosterbeek Adriana Johanna Haanen (1814–1895) was een Nederlandse schilderes die vooral bekend werd door haar bloem- en fruitstillevens. Zij behoorde tot een echte kunstenaarsfamilie en wist in de negentiende eeuw een succesvolle professionele loopbaan op te bouwen in een periode waarin dat voor vrouwelijke kunstenaars nog allerminst vanzelfsprekend was. Haanen werd op 14 juni 1814 geboren in Oosterhout in Noord-Brabant. Haar vader Casparis Haanen was schilder, tekenaar, papierknipper, restaurator en kunsthandelaar. Ook haar broers George Gillis en Remigius Adrianus en haar zus Elisabeth Alida werden kunstenaar. Adriana kreeg, evenals haar broers en zus, haar eerste kunstonderricht van haar vader. Het gezin vestigde zich uiteindelijk in Amsterdam, waar zij zich verder als schilderes ontwikkelde. Haar specialiteit werd het stilleven. Vooral bloemen, vruchten en soms dood wild verschenen op haar schilderijen. Haar vroege composities sluiten aan bij de traditie van de zeventiende- en achttiende-eeuwse Nederlandse bloemstillevens: zorgvuldig opgebouwde boeketten, vazen, marmeren bladen en nauwkeurig weergegeven bloemen en vruchten. Later werden haar composities losser en natuurlijker. Bloemen mochten hangen, draaien en over randen uitsteken. Daardoor kregen haar werken een levendiger karakter. Vanaf 1841 exposeerde Haanen regelmatig op de Tentoonstellingen van Levende Meesters. Haar werk was niet alleen in Amsterdam en Den Haag te zien, maar ook op tentoonstellingen in onder meer Antwerpen, Brussel, Bremen en Parijs. In 1845 werd zij erelid van de Koninklijke Academie in Amsterdam. Een belangrijk succes volgde in 1862, toen de stad Amsterdam haar een gouden medaille toekende voor haar schilderij Julij rozen. Haanen kon goed van haar kunst leven. Haar schilderijen werden voor aanzienlijke bedragen aangeboden en vonden hun weg naar belangrijke particuliere en openbare verzamelingen. Daarmee was zij niet slechts een vrouwelijke amateur die uit liefhebberij schilderde, maar een professionele kunstenares die een eigen plaats op de negentiende-eeuwse kunstmarkt veroverde. Een belangrijk hoofdstuk in haar leven speelde zich af in Oosterbeek. Daar woonde en werkte zij samen met haar vriendin en collega-schilderes Maria Vos. In 1870 lieten beide vrouwen Villa Grada bouwen. Ze beschikten er over ruimte om te wonen, te schilderen en leerlingen les te geven. Een ontwerp voor de villa is zelfs bewaard gebleven in een schetsboek van Maria Vos. Haanen gaf onder anderen les aan Anna Abrahams en Christina Alida Blijdenstein. Zij maakte zo niet alleen zelf kunst, maar droeg haar kennis ook over aan een volgende generatie schilderessen. Adriana Haanen overleed op 8 oktober 1895 in Oosterbeek. Tegenwoordig bevinden haar werken zich onder andere in Nederlandse museumcollecties. Haar carrière laat zien dat vrouwelijke kunstenaars in de negentiende eeuw veel actiever deelnamen aan tentoonstellingen, kunsthandel en kunstenaarsnetwerken dan in oudere kunstgeschiedenissen vaak zichtbaar werd gemaakt.

Aan de muur

Een naam opent een andere studeerkamer. Bij een naam met ⓘ lees je hier extra informatie.

docent van

geboren in

is verbonden met

leerling van

lid van

maakte

  • Julij rozen

tijdgenoot van

verbonden met

vertegenwoordigt

verwantschap met

werkte samen met

woonde in

wordt vertegenwoordigd door

Olieverf

Techniek

Olieverf Van een klodder gekleurde pasta naar vijf eeuwen meesterwerken Olieverf is een van de belangrijkste materialen uit de geschiedenis van de schilderkunst. Pigment wordt gemengd met een drogende olie, meestal lijnolie. Daardoor ontstaat verf die langzaam droogt en kunstenaars veel mogelijkheden geeft om kleuren te mengen, lagen over elkaar aan te brengen en kleine details uit te werken. Juist die lange droogtijd werd een kracht. Schilders kunnen zachte overgangen maken, transparante glacislagen gebruiken of juist dikke klodders verf aanbrengen. Van de verfijnde schilderijen van Jan van Eyck en Rembrandt tot de krachtige penseelstreken van Vincent van Gogh: allemaal ontstonden ze met hetzelfde basisprincipe. Olieverf veranderde bovendien mee met de kunstenaar. Verf in tubes maakte buiten schilderen in de negentiende eeuw veel gemakkelijker. Open de deur naar olieverf: ontdek pigmenten, lijnolie, glaceren, impasto, paletmessen, schildersdoek en kunstenaars die met een paar kleuren een compleet nieuwe wereld konden schilderen.

Met dunne laagjes olieverf kon Van der Neer zelfs maanlicht laten gloeien

Beschrijving
Olieverf
Met dunne laagjes verf kon Van der Neer zelfs maanlicht laten gloeien

Olieverf bestaat uit pigment dat met een drogende olie, vaak lijnolie, wordt vermengd. De techniek biedt schilders grote mogelijkheden om transparante en dekkende verflagen te combineren. Daardoor kunnen subtiele kleurovergangen, diepe schaduwen en bijzondere lichteffecten worden opgebouwd.

Voor Aert van der Neer waren deze eigenschappen bijzonder belangrijk. Zijn landschappen spelen vaak met moeilijke lichtsituaties: maanlicht, schemering, zonsondergangen en donkere wolkenluchten.

Door verschillende verflagen over elkaar aan te brengen kon hij donkere partijen diepte geven en tegelijkertijd lichtere gedeelten laten oplichten. Transparante lagen konden kleuren verdiepen zonder onderliggende verf volledig te bedekken.

Technisch onderzoek heeft bovendien laten zien dat Van der Neer soms in nog natte verf kraste, waardoor een lichtere onderliggende laag opnieuw zichtbaar werd. Zo konden kleine lichtaccenten ontstaan.

Olieverf was voor Van der Neer dus veel meer dan eenvoudig kleurmateriaal. De eigenschappen van de verf hielpen hem het ongrijpbare te schilderen: licht dat door wolken breekt, over water glijdt en langzaam in de duisternis verdwijnt.

Oosterbeek

Plaats

Oosterbeek Een dorp aan de Veluwezoom werd onverwacht een kraamkamer van de moderne Nederlandse landschapsschilderkunst Oosterbeek ligt bij Arnhem aan de zuidelijke rand van de Veluwe. In de negentiende eeuw ontwikkelde het dorp zich tot een geliefde verblijfplaats voor kunstenaars, schrijvers en welgestelde stedelingen. Voor landschapsschilders was vooral de omgeving aantrekkelijk. Bossen, hoogteverschillen, beekdalen, weilanden en de nabijgelegen heide rond Wolfheze leverden een grote hoeveelheid schildermotieven op. Johannes Warnardus Bilders vestigde zich in Oosterbeek en werd een centrale figuur binnen de groeiende kunstenaarskring. Jongere schilders kwamen bij hem langs, discussieerden over kunst en trokken de natuur in. De kolonie was niet georganiseerd als academie of kunstenaarsvereniging. Juist het informele karakter was belangrijk. Kunstenaars ontmoetten elkaar, werkten samen en wisselden ideeën uit. Onder de bezoekers en betrokkenen bevonden zich schilders die later belangrijk werden voor de Haagse School. Daardoor kreeg Oosterbeek achteraf een bijzondere plaats in de Nederlandse kunstgeschiedenis. Het dorp werd een tussenstation tussen romantische landschapsschilderkunst en een directere observatie van natuur, licht en atmosfeer. Wie Oosterbeek als kunstobject bekijkt, ontdekt daarom geen afzonderlijke schilderstijl, maar vooral een plaats waar kunstenaars elkaar en nieuwe ideeën vonden.

Over Oosterbeek is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Paneel

Materiaal

Paneel Voordat schildersdoek populair werd, schilderden kunstenaars op hout Een paneel is binnen de schilderkunst een houten drager waarop wordt geschilderd. Vooral in de middeleeuwen en Renaissance waren houten panelen belangrijk voor altaarstukken, religieuze voorstellingen en portretten. Afhankelijk van streek en beschikbaarheid werden houtsoorten zoals eiken, populieren en linden gebruikt. Een schilder werkte meestal niet rechtstreeks op het hout. Het paneel werd zorgvuldig voorbereid met lijm en verschillende lagen grondering. Na gladschuren ontstond een fijn oppervlak waarop een ondertekening en vervolgens tempera- of olieverf konden worden aangebracht. Hout blijft echter reageren op veranderingen in luchtvochtigheid. Een paneel kan krimpen, uitzetten, kromtrekken of scheuren. Ook verbindingen tussen verschillende planken kunnen na eeuwen zichtbaar worden. Voor restauratoren is kennis van de constructie daarom belangrijk. Wil je verder? Kijk eens achter de verflaag. Ontdek paneelschilderkunst, houtbewerking, krijtgrond, grondering en ondertekening en volg hoe een stuk hout verandert in de drager van een schilderij.

Over Paneel is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Oosterhout

Plaats

Oosterhout De Brabantse stad waar de kunstenaarsfamilie Haanen een belangrijke periode doorbracht Oosterhout is een stad in Noord-Brabant, ten noordoosten van Breda. Voor de Nederlandse kunstgeschiedenis van de negentiende eeuw is de plaats vooral interessant door haar verbinding met de kunstenaarsfamilie Haanen. Schilder, tekenaar en silhouettenmaker Casparis Haanen woonde er in het begin van de negentiende eeuw met zijn vrouw Isabella Sangster. Hun kinderen Remigius Adrianus Haanen (1812) en Adriana Johanna Haanen (1814) werden in Oosterhout geboren. Beiden groeiden uit tot succesvolle kunstenaars. tijdmachineoosterhout.nl +1 Remigius verwierf internationale bekendheid met zijn landschappen en vestigde zich uiteindelijk in Wenen. Adriana specialiseerde zich in bloem- en fruitstillevens en ging later in Oosterbeek samenwonen met de schilderes Maria Vos. Dorotheum +1 Oosterhout vormt daarmee een geografische schakel in de geschiedenis van een kunstenaarsfamilie waarvan de leden zich over verschillende Europese kunstcentra verspreidden. Wil je verder? Onderzoek Casparis Haanen en ga daarna naar Isabella Sangster, Remigius Adrianus Haanen, Adriana Johanna Haanen, Elisabeth Alida Haanen, George Gillis Haanen, kunstenaarsfamilie, familieatelier, bloemstillevenschilderkunst, landschapsschilderkunst, Breda, Noord-Brabant, Utrecht, Amsterdam, Wenen, Oosterbeek en Nederlandse negentiende-eeuwse schilderkunst.

Over Oosterhout is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Een kruis met rozen

Kunstwerk

Een kruis met rozen Adriana Haanen verbond een bloemstilleven met een gedicht over vreugde en tegenslag Een kruis met rozen is een schilderij van Adriana Johanna Haanen (1814–1895). Zij exposeerde het werk in 1871 op de Tentoonstelling van Levende Meesters in Amsterdam, waar het in de catalogus als nummer 163 stond vermeld: Een kruis met rozen (naar P.A. de Génestet). De inspiratie kwam van het gelijknamige gedicht van Petrus Augustus de Génestet uit 1859. Daarin staan het kruis en de rozen symbool voor de combinatie van tegenslag en geluk in een mensenleven. Haanen vertaalde die gedachte naar een bloemstuk rond een kruis. Ze gebruikte daarbij zowel jonge knoppen als bloemen die al verwelken. Zo werd het werk meer dan een bloemstilleven: de verschillende groeistadia verwijzen naar leven, vergankelijkheid en sterfelijkheid. Het schilderij is uitgevoerd in olieverf op doek en meet 76 × 101 cm. Wil je verder? Onderzoek Adriana Johanna Haanen en ga daarna naar P.A. de Génestet, Een kruis met rozen (gedicht), bloemstilleven, symboliek, allegorie, vergankelijkheid, vanitas, roos, bloemknop, verwelkte bloemen, religieuze kunst, kruis, stilleven, Tentoonstellingen van Levende Meesters, Oosterbeek en Nederlandse negentiende-eeuwse schilderkunst.

Over Een kruis met rozen is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Artisjokken rozen en magnolia's

Kunstwerk

Artisjokken, rozen en magnolia's Adriana Haanen maakte van bloemen én groenten een monumentaal stilleven Artisjokken, rozen en magnolia's is een bloemstilleven uit 1876 van Adriana Johanna Haanen (1814–1895). Het is geschilderd in olieverf op doek en meet 103 × 77 cm. Het werk behoort tegenwoordig tot de collectie van het Amsterdam Museum, inventarisnummer SA 227. Haanen combineerde hier sierlijke rozen en magnolia's met de veel robuustere vormen van artisjokken. Bladeren, bloemen en stengels vullen vrijwel het hele beeldvlak. Tegen de donkere achtergrond komen de lichtere bloemen sterk naar voren. De combinatie laat zien dat een bloemstilleven niet uitsluitend uit kostbare of verfijnde bloemen hoefde te bestaan. Het schilderij maakte deel uit van de verzameling van de Amsterdamse koopman en kunstverzamelaar Piet van Eeghen. Na zijn overlijden schonken zijn kinderen zijn kunstcollectie aan de stad Amsterdam. Wil je verder? Onderzoek Adriana Johanna Haanen en ga daarna naar Piet van Eeghen, bloemstilleven, bloemstillevenschilderkunst, artisjok, roos, magnolia, stilleven, compositie, stofuitdrukking, kleur, licht, botanische kunst, natuurstudie, Maria Vos, vrouwelijke kunstenaars, Amsterdam Museum en Nederlandse negentiende-eeuwse schilderkunst.

Over Artisjokken rozen en magnolia's is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Stilleven met rozen en druiven

Kunstwerk

Stilleven met rozen en druiven Adriana Haanen gaf bloemen en vruchten een natuurlijker plaats binnen het negentiende-eeuwse stilleven Stilleven met rozen en druiven is een schilderij uit 1874 van Adriana Johanna Haanen (1814–1895). Het werk is uitgevoerd in olieverf op doek, meet 101,6 × 76,5 cm en is rechtsonder gesigneerd en gedateerd. Haanen was gespecialiseerd in stillevens met bloemen en vruchten. In dit werk combineerde ze de zachte, grillige vormen van rozen met trossen druiven. Kenmerkend voor haar schilderkunst is dat de bloemen minder strak gerangschikt zijn dan in veel zeventiende- en achttiende-eeuwse bloemstukken. Ze zocht juist naar een ongedwongen en natuurlijk arrangement, waarbij iedere bloem haar eigen karakter behield. Het schilderij laat daarmee mooi zien hoe Haanen de oude Nederlandse traditie van het bloemstilleven voortzette, maar deze aanpaste aan de smaak van de negentiende eeuw. Het werk was eerder afkomstig uit Kunsthandel G.J. Scherpel in Bussum. Wil je verder? Onderzoek Adriana Johanna Haanen en ga daarna naar bloemstilleven, fruitstilleven, roos, druif, bloemstillevenschilderkunst, stilleven, natuurlijk arrangement, compositie, stofuitdrukking, kleur, licht, natuurstudie, Hollandse romantiek, Margaretha Roosenboom, Gerardine van de Sande Bakhuyzen, Maria Vos en Nederlandse negentiende-eeuwse schilderkunst.

Over Stilleven met rozen en druiven is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Gemengd boeket op een tafel

Kunstwerk

Gemengd boeket op een tafel Een vroeg bloemstilleven waarin Adriana Haanens verfijnde schilderstijl duidelijk zichtbaar is Gemengd boeket op een tafel is een bloemstilleven uit 1850 van Adriana Johanna Haanen (1814–1895). Het werk is uitgevoerd in olieverf op paneel, meet 26,5 × 33,2 cm en is rechtsonder gesigneerd en gedateerd. Het schilderij behoort tot het relatief vroege werk van Haanen. In deze periode sloot haar schilderkunst nog duidelijk aan bij de traditie van de zorgvuldig samengestelde bloemstukken uit de achttiende en vroege negentiende eeuw. Later werden haar composities losser en natuurlijker. Juist daardoor is Gemengd boeket op een tafel interessant binnen haar ontwikkeling. Het laat zien vanuit welke traditie Haanen vertrok voordat zij haar herkenbare, meer ongedwongen bloemstukken ontwikkelde. Het schilderij was in 1993 bij Christie's Amsterdam in de veiling en kwam later via kunsthandel Simonis & Buunk in particulier bezit. Wil je verder? Onderzoek Adriana Johanna Haanen en ga daarna naar bloemstilleven, bloemstillevenschilderkunst, gemengd boeket, stilleven, bloemstuk, compositie, stofuitdrukking, kleur, licht, natuurstudie, olieverf op paneel, Hollandse romantiek, Margaretha Roosenboom, Gerardine van de Sande Bakhuyzen, Maria Vos en Nederlandse negentiende-eeuwse schilderkunst.

Over Gemengd boeket op een tafel is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Op mijn tafel

een gouden medaille van de stad Amsterdam

Beschrijving
Haanens Julij rozen werd op de Tentoonstelling van Levende Meesters van 1862 onderscheiden met een gouden medaille van de stad Amsterdam. Zulke tentoonstellingen trokken destijds duizenden bezoekers en waren belangrijke verkoopplaatsen voor kunstenaars. Nog interessanter is Een kruis met rozen. Haanen exposeerde het werk in 1871 en baseerde de voorstelling op een gedicht van P.A. de Génestet. Jonge bloemen en bloemen die over hun hoogtepunt heen zijn verwijzen in het schilderij naar verschillende levensfasen. Een o…

een gouden medaille van de stad Amsterdam

Haanens Julij rozen werd op de Tentoonstelling van Levende Meesters van 1862 onderscheiden met een gouden medaille van de stad Amsterdam. Zulke tentoonstellingen trokken destijds duizenden bezoekers en waren belangrijke verkoopplaatsen voor kunstenaars.

Nog interessanter is Een kruis met rozen. Haanen exposeerde het werk in 1871 en baseerde de voorstelling op een gedicht van P.A. de Génestet. Jonge bloemen en bloemen die over hun hoogtepunt heen zijn verwijzen in het schilderij naar verschillende levensfasen. Een ogenschijnlijk gewoon bloemstilleven blijkt daardoor ineens een allegorie over het menselijk bestaan.

Ook Villa Grada levert een bijzondere verbinding op. Maria Vos tekende zelf een ontwerp voor de voorgevel en plattegrond. In 1870 lieten Vos en Haanen het huis daadwerkelijk bouwen. Het Rijksmuseum bewaart die ontwerptekening.

Villa Grada — twee kunstenaressen bouwen hun eigen kunstenaarsbestaan

Beschrijving
Villa Grada — twee kunstenaressen bouwen hun eigen kunstenaarsbestaan In 1870 gebeurde in Oosterbeek iets dat op het eerste gezicht weinig met kunstgeschiedenis te maken lijkt te hebben. Twee succesvolle kunstenaressen, Adriana Haanen en Maria Vos, lieten er samen een huis bouwen: Villa Grada. Het huis was echter veel meer dan alleen hun woning. Haanen en Vos konden beiden goed van hun schilderkunst leven. Zij exposeerden regelmatig op de Tentoonstellingen van Levende Meesters en hun stillevens werden voor aanzienl…

Villa Grada — twee kunstenaressen bouwen hun eigen kunstenaarsbestaan

Villa Grada — twee kunstenaressen bouwen hun eigen kunstenaarsbestaan

In 1870 gebeurde in Oosterbeek iets dat op het eerste gezicht weinig met kunstgeschiedenis te maken lijkt te hebben. Twee succesvolle kunstenaressen, Adriana Haanen en Maria Vos, lieten er samen een huis bouwen: Villa Grada.

Het huis was echter veel meer dan alleen hun woning.

Haanen en Vos konden beiden goed van hun schilderkunst leven. Zij exposeerden regelmatig op de Tentoonstellingen van Levende Meesters en hun stillevens werden voor aanzienlijke bedragen verkocht. Hun financiële succes maakte het mogelijk een eigen huis te laten bouwen waarin wonen en kunstenaarschap konden worden gecombineerd.

Maria Vos dacht bovendien zelf mee over het ontwerp. In een van haar schetsboeken bevindt zich een tekening van de voorgevel en een ontwerp voor de plattegrond van Villa Grada. Dat schetsboek bevindt zich tegenwoordig in het Rijksmuseum.

In Villa Grada werkten de twee vrouwen jarenlang naast elkaar. Ook werden er teken- en schilderlessen gegeven. Haanen leidde onder anderen Anna Abrahams op, die later zelf bekend werd als stillevenschilderes. Zo veranderde de villa tevens in een plaats waar artistieke kennis werd doorgegeven.

De locatie maakt het verhaal nog interessanter. Oosterbeek was in de negentiende eeuw uitgegroeid tot een ontmoetingsplaats voor kunstenaars. Schilders kwamen naar de omgeving vanwege het landschap van de Veluwezoom, de bossen, heide, heuvels en de Rijn. Hierdoor ontstond een kunstenaarsmilieu dat later wel het Gelderse Barbizon werd genoemd.

Adriana Haanen schilderde vooral stillevens en past daardoor op het eerste gezicht minder vanzelfsprekend in een kunstenaarskolonie die beroemd werd vanwege landschapsschilders. Toch maakte zij sociaal en professioneel deel uit van die kunstwereld.

Voor KunstCore is Villa Grada daarom een prachtig steunobject. Vanuit één huis kunnen deuren ontstaan naar Adriana Haanen, Maria Vos, Anna Abrahams, Oosterbeek, kunstenaarskolonies, Gelderse Barbizon, vrouwelijke kunstenaars en negentiende-eeuwse schilderkunst.

Een kruis met rozen — wanneer bloemen een verhaal vertellen

Adriana Haanen was beroemd om haar bloemen. Maar die bloemen waren niet altijd uitsluitend bedoeld om mooi te zijn.

In 1871 exposeerde zij een opvallend werk onder de titel Een kruis met rozen (naar P.A. de Génestet). De inspiratie kwam van de Nederlandse dichter Petrus Augustus de Génestet.

Haanen gebruikte bloemen om over het menselijk leven na te denken. In de compositie bevinden zich zowel jonge, ontluikende bloemen als exemplaren die hun mooiste moment al voorbij zijn. Daarmee worden verschillende fasen van het leven gesuggereerd.

Dat maakt het schilderij interessant voor KunstCore omdat het een bekende valkuil rond het stilleven doorbreekt. Een bloemstilleven is niet noodzakelijk alleen een verzameling mooi geschilderde bloemen.

Bloemen kunnen symbolen worden.

Een knop kan jeugd betekenen. Een volledig geopende bloem kan naar volwassenheid verwijzen. Een verwelkende bloem kan ouderdom of vergankelijkheid oproepen. Dezelfde bloem kan dus tegelijkertijd botanisch onderwerp, kleurvlak én drager van betekenis zijn.

Daarmee ontstaat vanuit Adriana Haanen onverwacht een route naar bloemsymboliek, vanitas, vergankelijkheid, poëzie, P.A. de Génestet, allegorie en betekenis in de kunst.

Gereedschapskist

Materialen

  • Doek