Matthijs Maris

 

KUNSTENAARS | Matthijs Maris

Van realistische landschappen naar dromerige verbeelding

Een eigenzinnige kunstenaar binnen de Haagse School
Matthijs Maris (1839–1917) neemt een bijzondere plaats in binnen de Haagse School. Samen met zijn broers Jacob en Willem Maris behoorde hij tot de bekendste Nederlandse kunstenaars van de negentiende eeuw. Toch ontwikkelde Matthijs zich heel anders dan zijn broers. Waar Jacob vooral stadsgezichten schilderde en Willem beroemd werd om zijn zonnige polderlandschappen, koos Matthijs steeds vaker voor een mysterieuze en bijna sprookjesachtige schilderstijl.

Hij begon zijn loopbaan met realistische landschappen en historische taferelen, maar zijn werk werd in de loop der jaren steeds persoonlijker. Daardoor wordt hij vaak gezien als een kunstenaar die de grenzen van de Haagse School opzocht en uiteindelijk zelfs vooruitliep op het symbolisme.

De invloed van de Haagse School
De Haagse School ontstond rond 1870 als reactie op de romantische schilderkunst. Kunstenaars wilden de werkelijkheid eerlijk weergeven en schilderden veel buiten, met aandacht voor licht, atmosfeer en het dagelijkse leven. Ook Matthijs Maris werkte aanvankelijk volgens deze uitgangspunten.

Zijn vroege schilderijen tonen landschappen, dorpsgezichten en eenvoudige mensen in een natuurlijke omgeving. De kleuren zijn ingetogen en de sfeer is rustig, precies zoals kenmerkend is voor de Haagse School. Toch was al vroeg zichtbaar dat Matthijs minder geïnteresseerd was in een nauwkeurige weergave van de werkelijkheid dan in het oproepen van een bepaalde stemming.

Van werkelijkheid naar verbeelding
Na verloop van tijd veranderde zijn werk ingrijpend. Matthijs Maris verhuisde eerst naar Parijs en later naar Londen. Daar ontwikkelde hij een heel eigen stijl waarin droombeelden, herinneringen en fantasie steeds belangrijker werden.

Zijn schilderijen tonen vaak jonge vrouwen, prinsessen, kinderen of figuren uit sprookjes en legendes. De contouren zijn zacht en soms bijna opgelost in een waas van licht en kleur. Hierdoor lijken zijn voorstellingen niet helemaal echt, maar eerder herinneringen of dromen.

Hoewel hij zich daarmee verwijderde van de traditionele Haagse School, bleef zijn aandacht voor sfeer en emotie duidelijk verbonden met de uitgangspunten van deze kunststroming.

Sfeer boven detail
Een opvallend kenmerk van Matthijs Maris is dat hij details bewust ondergeschikt maakte aan de totale uitstraling van een schilderij. Zijn penseelstreken werden losser en veel vormen vervaagden. Daardoor ontstaat een geheimzinnige sfeer waarin de kijker zelf betekenis moet ontdekken.

Zijn kleurgebruik bestaat vaak uit zachte grijzen, bruinen, blauwen en gedempte groentinten. Felle kleuren gebruikte hij nauwelijks. Hierdoor krijgen zijn schilderijen een stille, melancholische uitstraling die sterk afwijkt van de meer natuurgetrouwe werken van veel andere Haagse School-kunstenaars.

Voor Matthijs Maris was een schilderij geen exacte registratie van de werkelijkheid, maar een middel om gevoelens, herinneringen en verbeelding zichtbaar te maken.

Een brug naar het symbolisme
Juist doordat Matthijs Maris steeds meer vanuit zijn fantasie werkte, wordt hij gezien als een belangrijke overgangsfiguur tussen de Haagse School en het symbolisme. Hij inspireerde kunstenaars die minder belangstelling hadden voor de zichtbare werkelijkheid en juist op zoek gingen naar de innerlijke wereld van dromen, verlangens en emoties.

Zijn werk laat zien dat kunst niet alleen hoeft weer te geven wat zichtbaar is. Ook sfeer, mysterie en verbeeldingskracht kunnen een schilderij grote zeggingskracht geven. Daarmee liep hij vooruit op ontwikkelingen die pas jaren later breed zouden worden omarmd.

Een blijvende inspiratiebron
Matthijs Maris geldt tegenwoordig als een van de meest bijzondere kunstenaars van de Haagse School. Zijn ontwikkeling laat zien dat een kunstenaar niet hoeft vast te blijven houden aan één stijl, maar zich voortdurend mag ontwikkelen en nieuwe wegen kan inslaan.

Voor hedendaagse kunstenaars is dat een waardevolle les. Zijn schilderijen tonen hoe technische beheersing, persoonlijke verbeelding en emotionele diepgang samen kunnen komen in kunst die blijft intrigeren. Hoewel zijn werk duidelijk zijn wortels heeft in de Haagse School, groeide Matthijs Maris uit tot een kunstenaar met een geheel eigen stem. Juist daardoor neemt hij een unieke plaats in binnen de Nederlandse kunstgeschiedenis.