Lijmwater

Techniek

Welkom in mijn studeerkamer!

Lijmwater Een eenvoudige oplossing van lijm en water kan bepalen hoe verf zich aan de ondergrond hecht Lijmwater is een verdunde oplossing van lijm in water die traditioneel wordt gebruikt bij het voorbereiden van ondergronden en het maken van bepaalde verven en gronderingen. Vooral dierlijke lijmen, zoals huidenlijm en beenderlijm, speelden hierin lange tijd een belangrijke rol. Bij het prepareren van een houten paneel kan lijmwater in de ondergrond trekken en deze minder absorberend maken. Het kan bovendien dienen als bindende laag voor een krijtgrond. Ook bij traditionele schilder- en decoratietechnieken komt lijmwater voor als eenvoudig bindmiddel. De verhouding tussen lijm en water is belangrijk. Een te sterke oplossing kan een harde of kwetsbare laag veroorzaken, terwijl te weinig lijm onvoldoende binding geeft. Moderne kunstenaars gebruiken vaak andere materialen, maar bij historische technieken en restauratie blijft kennis van lijmwater belangrijk. Ga vanuit Lijmwater eens verder naar Dierlijke lijm, Huidenlijm, Bindmiddel, Krijtgrond, Grondering, Paneel of Prepareren en ontdek wat er allemaal gebeurt voordat de eerste zichtbare verfstreek wordt gezet.

Aan de muur

Een naam opent een andere studeerkamer. Bij een naam met ⓘ lees je hier extra informatie.

gerelateerd aan

Bindmiddel

wordt gebruikt in

Dierlijke lijm

Materiaal

Dierlijke lijm Eeuwenlang hield deze lijm schilderijen, boeken en meubels bij elkaar Dierlijke lijm is een traditionele lijm die wordt gemaakt uit collageen uit huiden, beenderen en ander dierlijk bindweefsel. Eeuwenlang was het een belangrijk materiaal in ateliers en ambachtelijke werkplaatsen. Varianten zijn huidenlijm, beenderlijm en vislijm. De lijm wordt meestal als droge korrels of plaatjes bewaard. Voor gebruik wordt hij in water geweekt en vervolgens voorzichtig verwarmd. Na afkoeling stijft hij weer op. Dierlijke lijm werd gebruikt bij houtverbindingen, boekbinden, paneelschilderingen en het prepareren van schildersdoek. In traditionele gronderingen kan hij bijvoorbeeld krijt aan een ondergrond binden. Voor restauratoren is dierlijke lijm interessant én lastig. Het materiaal reageert op vocht en temperatuur en kan na verloop van tijd bros worden. Oude lijmlagen vragen daarom om zorgvuldig onderzoek. Wil je verder? Kijk vanuit dierlijke lijm naar bindmiddel, grondering, gesso, huidenlijm en traditionele schildermaterialen.

Over Dierlijke lijm is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Huidenlijm

Materiaal

Huidenlijm Een eeuwenoud bindmiddel dat zich nog altijd in kunstwerken verstopt Huidenlijm is een traditionele dierlijke lijm die wordt gemaakt uit collageen afkomstig van dierenhuiden. De lijm werd eeuwenlang gebruikt door schilders, meubelmakers, boekbinders en andere ambachtslieden. Voor gebruik worden droge korrels of stukjes lijm eerst in water geweekt en daarna voorzichtig verwarmd. Er ontstaat dan een vloeibare lijm die bij afkoeling geleert en na droging een stevige verbinding vormt. In de schilderkunst werd huidenlijm onder meer gebruikt voor het lijmen en prepareren van schildersdoek en houten panelen. Samen met krijt kon de lijm onderdeel zijn van een traditionele grondering. Huidenlijm blijft gevoelig voor vocht en temperatuur. Oude lijmlagen kunnen bovendien bros worden. Dat maakt kennis van het materiaal belangrijk bij conservering en restauratie. Wil je verder? Kijk vanuit huidenlijm naar dierlijke lijm, collageen, bindmiddel, gesso en grondering. Zo ontdek je wat er onder de zichtbare verflaag van een traditioneel schilderij kan zitten.

Over Huidenlijm is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Krijtgrond

Materiaal

Krijtgrond De verborgen witte basis waarop eeuwen schilderkunst werd opgebouwd Krijtgrond is een lichte preparatielaag die op een houten paneel, doek of andere drager wordt aangebracht voordat het eigenlijke schilderen begint. Traditioneel bestaat zo'n grond uit krijt of een vergelijkbare witte vulstof, gecombineerd met een bindmiddel zoals huidenlijm. De schilder brengt meestal meerdere dunne lagen aan. Na droging kunnen deze worden geschuurd en gladgemaakt. Zo ontstaat een egale ondergrond waarop verf en tekenlijnen goed zichtbaar zijn. De lichte kleur kan bovendien bijdragen aan de helderheid van bovenliggende, gedeeltelijk transparante verflagen. Krijtgronden speelden een belangrijke rol in de paneelschilderkunst en temperaschilderkunst. De precieze samenstelling verschilde per periode, streek en toepassing. Een krijtgrond is daardoor ook voor technisch kunstonderzoek interessant. Bij restauratie vraagt de laag extra aandacht: beschadiging of beweging van de drager kan barsten en loslating veroorzaken. Wil je verder? Kijk eens onder de verflaag en ontdek grondering, gesso, huidenlijm, paneelschilderkunst en onderschildering.

Over Krijtgrond is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Grondering

Materiaal

Grondering Wat onder de verf zit, bepaalt vaak wat je uiteindelijk ziet Grondering is de voorbereidende laag tussen de drager en de verf. Een houten paneel, schildersdoek of andere ondergrond wordt meestal niet zomaar beschilderd. De grondering zorgt voor een geschikt oppervlak en beïnvloedt hoe de verf zich daarop gedraagt. Traditionele gronderingen konden bestaan uit dierlijke lijm met krijt of gips. Later kwamen oliehoudende gronden en moderne acrylgronderingen beschikbaar. De keuze bepaalt onder andere hoeveel verf wordt opgenomen, hoe gemakkelijk een penseel over het oppervlak beweegt en hoe helder kleuren uiteindelijk lijken. Een grondering kan wit zijn, maar kunstenaars gebruiken ook gekleurde gronden. Zo'n onderkleur kan bewust zichtbaar blijven en de kleurwerking van het hele schilderij beïnvloeden. Ook voor de duurzaamheid is de grondlaag belangrijk. Een slecht opgebouwde voorbereiding kan later bijdragen aan barsten of loslatende verf. Wil je verder? Kijk onder het zichtbare schilderij en ontdek krijtgrond, gesso, huidenlijm, imprimatura en onderschildering. Daar begint vaak het echte verhaal van een schilderij.

Over Grondering is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Prepareren

Techniek

Prepareren Een goed kunstwerk begint soms lang voordat de eerste verfstreek verschijnt Prepareren betekent binnen de kunstwereld het voorbereiden van een materiaal of ondergrond voordat de eigenlijke artistieke bewerking begint. Vooral in de schilderkunst is deze voorbereiding belangrijk. Een houten paneel of schildersdoek heeft namelijk eigenschappen die invloed hebben op de verf die erop wordt aangebracht. Schildersdoek kan bijvoorbeeld eerst worden opgespannen en behandeld met een lijmlaag. Daarna volgt vaak een grondering, zoals een traditionele krijtgrond of een moderne acrylgrond. Zo wordt de zuiging van de ondergrond verminderd en ontstaat een oppervlak waarop de kunstenaar gecontroleerd kan schilderen. Prepareren kan ook bestaan uit schuren, ontvetten, reinigen of het aanbrengen van meerdere tussenlagen. Welke voorbereiding nodig is, hangt af van materiaal, techniek en het gewenste resultaat. Een slechte voorbereiding kan later problemen veroorzaken, zoals loslatende verf, vervorming of scheuren. Wil je verder? Kijk eens wat er vóór de zichtbare verf gebeurt. Ontdek grondering, krijtgrond, huidenlijm, schildersdoek en imprimatura en volg de opbouw van drager tot schilderij.

Over Prepareren is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Paneel

Materiaal

Paneel Voordat schildersdoek populair werd, schilderden kunstenaars op hout Een paneel is binnen de schilderkunst een houten drager waarop wordt geschilderd. Vooral in de middeleeuwen en Renaissance waren houten panelen belangrijk voor altaarstukken, religieuze voorstellingen en portretten. Afhankelijk van streek en beschikbaarheid werden houtsoorten zoals eiken, populieren en linden gebruikt. Een schilder werkte meestal niet rechtstreeks op het hout. Het paneel werd zorgvuldig voorbereid met lijm en verschillende lagen grondering. Na gladschuren ontstond een fijn oppervlak waarop een ondertekening en vervolgens tempera- of olieverf konden worden aangebracht. Hout blijft echter reageren op veranderingen in luchtvochtigheid. Een paneel kan krimpen, uitzetten, kromtrekken of scheuren. Ook verbindingen tussen verschillende planken kunnen na eeuwen zichtbaar worden. Voor restauratoren is kennis van de constructie daarom belangrijk. Wil je verder? Kijk eens achter de verflaag. Ontdek paneelschilderkunst, houtbewerking, krijtgrond, grondering en ondertekening en volg hoe een stuk hout verandert in de drager van een schilderij.

Over Paneel is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Krijt

Materiaal

Krijt Een eenvoudig materiaal met verrassend veel rollen in de kunst Krijt lijkt een eenvoudig tekenmateriaal, maar binnen de kunstwereld heeft het meerdere functies. Natuurlijk krijt bestaat hoofdzakelijk uit calciumcarbonaat. Fijngemalen kan het worden gebruikt als vulstof en als bestanddeel van traditionele gronderingen. Vermengd met bijvoorbeeld huidenlijm ontstaat een lichte krijtgrond waarop kunstenaars verder kunnen werken. Daarnaast kennen we krijt als tekenmateriaal. Zwart krijt, rood krijt en wit krijt werden eeuwenlang gebruikt voor schetsen, portretten en figuurstudies. Op gekleurd papier kon wit krijt hooglichten aangeven, terwijl rood en zwart voor schaduwen, contouren en modellering zorgden. De bekende trois crayons-techniek combineert deze mogelijkheden. Niet alles wat tegenwoordig als kunstenaarskrijt wordt verkocht, bestaat overigens uit natuurlijk krijt. Samenstelling en bindmiddelen kunnen sterk verschillen. Wil je verder? Kies vanuit krijt een materiaalroute via krijtgrond, calciumcarbonaat en grondering, of ga tekenen met rood krijt, zwart krijt, wit krijt en trois crayons.

Over Krijt is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Hechting

Techniek

Hechting Een schilderij blijft alleen bestaan zolang de lagen elkaar vasthouden Hechting is de mate waarin materialen of lagen aan elkaar vastzitten. In een schilderij speelt dit op verschillende plaatsen: tussen de drager en de grondering, tussen grondering en verf en tussen afzonderlijke verflagen. Goede hechting is daarom belangrijk voor de duurzaamheid van een kunstwerk. Het oppervlak moet geschikt zijn voor het materiaal dat erop wordt aangebracht. Stof, vet, vocht of een te gladde ondergrond kunnen de hechting verminderen. Daarom worden oppervlakken soms gereinigd, geschuurd of gegrond voordat een volgende laag wordt aangebracht. Ook materiaalkeuze speelt een rol. Verflagen die verschillend reageren op droging, temperatuur of beweging kunnen spanning veroorzaken. Uiteindelijk kunnen daardoor barsten, blazen of loslatende verf ontstaan. Voor restauratoren is slechte hechting een belangrijk probleem. Losse verflagen kunnen soms door consolidatie opnieuw worden vastgezet. Wil je verder? Onderzoek grondering, prepareren, verflaag, consolidatie en delaminatie. Zo ontdek je hoe belangrijk de vaak onzichtbare verbinding tussen materialen voor het voortbestaan van een kunstwerk is.

Over Hechting is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Absorptie

Techniek

Absorptie Wat een ondergrond opzuigt, bepaalt hoe verf zich gedraagt Absorptie is het vermogen van een materiaal om vloeistof in zijn structuur op te nemen. In de kunstwereld speelt dat een grote rol bij papier, schildersdoek, hout, pleisterwerk en andere poreuze ondergronden. Een sterk absorberend oppervlak kan water, bindmiddel of oplosmiddel snel uit verf trekken. Dat heeft direct invloed op het schilderen. Op zuigend papier verspreidt aquarel zich anders dan op een gesloten oppervlak. Onbehandeld doek kan olie uit olieverf opnemen, terwijl een grondering de absorptie juist kan verminderen en gelijkmatiger maken. Absorptie beïnvloedt ook kleur, glans, drooggedrag en hechting. Wanneer een ondergrond plaatselijk sterker zuigt, kunnen matte of ongelijk gekleurde plekken ontstaan. Kunstenaars kunnen die eigenschap bestrijden, maar ook bewust gebruiken. Helen Frankenthaler liet bijvoorbeeld sterk verdunde verf in onbehandeld doek trekken. Wil je verder? Vergelijk absorptie, porositeit en hechting en kijk daarna naar grondering, onbehandeld doek, aquarel en papier. Zo ontdek je waarom de ondergrond actief meewerkt aan het uiteindelijke beeld.

Over Absorptie is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Op mijn tafel

Voor dit object zijn nog geen tekstblokken vastgelegd.