Terug door de deur naar de vorige ruimte of de voordeur
Studeerkamer

Aert van der Neer

Kunstenaar
Welkom in mijn studeerkamer!

Aert van der Neer Als het landschap pas na zonsondergang begint te leven Aert van der Neer (1603/04–1677) was een Nederlandse landschapsschilder die vooral beroemd werd met maanverlichte riviergezichten, avondlandschappen en wintertaferelen. Juist wanneer het licht verdween, vond hij zijn meest karakteristieke onderwerpen. Van der Neer werkte voornamelijk in Amsterdam. Rivieren slingeren in zijn schilderijen diep het landschap in, terwijl dorpen, molens, boten en bomen langs het water verschijnen. Bijzonder zijn zijn nachtstukken. Maanlicht breekt door wolken, weerspiegelt in het water en verandert een gewoon Hollands landschap in een bijna geheimzinnige wereld. Ook bevroren rivieren vormden een geliefd onderwerp. Kleine figuren schaatsen, wandelen of werken op het ijs onder uitgestrekte winterluchten. Tijdens zijn leven leverde de schilderkunst Van der Neer weinig financieel succes op. Hij exploiteerde enige tijd een herberg en stierf uiteindelijk in armoede. Later groeide de waardering voor zijn werk sterk. Van der Neer laat zien dat landschapsschilderkunst niet alleen draait om wat je schildert. Het juiste licht kan een vertrouwde rivier volledig veranderen.

Aan de muur

Een naam opent een andere studeerkamer. Bij een naam met ⓘ lees je hier extra informatie.

beeldt af

beeldt af

beïnvloed door

gerelateerd aan

maakte

tijdgenoot van

verbonden met

verbonden met

vertegenwoordigt

vertegenwoordigt

werkte in

woonde in

Olieverf

Techniek

Olieverf Van een klodder gekleurde pasta naar vijf eeuwen meesterwerken Olieverf is een van de belangrijkste materialen uit de geschiedenis van de schilderkunst. Pigment wordt gemengd met een drogende olie, meestal lijnolie. Daardoor ontstaat verf die langzaam droogt en kunstenaars veel mogelijkheden geeft om kleuren te mengen, lagen over elkaar aan te brengen en kleine details uit te werken. Juist die lange droogtijd werd een kracht. Schilders kunnen zachte overgangen maken, transparante glacislagen gebruiken of juist dikke klodders verf aanbrengen. Van de verfijnde schilderijen van Jan van Eyck en Rembrandt tot de krachtige penseelstreken van Vincent van Gogh: allemaal ontstonden ze met hetzelfde basisprincipe. Olieverf veranderde bovendien mee met de kunstenaar. Verf in tubes maakte buiten schilderen in de negentiende eeuw veel gemakkelijker. Open de deur naar olieverf: ontdek pigmenten, lijnolie, glaceren, impasto, paletmessen, schildersdoek en kunstenaars die met een paar kleuren een compleet nieuwe wereld konden schilderen.

Met dunne laagjes olieverf kon Van der Neer zelfs maanlicht laten gloeien

Beschrijving
Olieverf
Met dunne laagjes verf kon Van der Neer zelfs maanlicht laten gloeien

Olieverf bestaat uit pigment dat met een drogende olie, vaak lijnolie, wordt vermengd. De techniek biedt schilders grote mogelijkheden om transparante en dekkende verflagen te combineren. Daardoor kunnen subtiele kleurovergangen, diepe schaduwen en bijzondere lichteffecten worden opgebouwd.

Voor Aert van der Neer waren deze eigenschappen bijzonder belangrijk. Zijn landschappen spelen vaak met moeilijke lichtsituaties: maanlicht, schemering, zonsondergangen en donkere wolkenluchten.

Door verschillende verflagen over elkaar aan te brengen kon hij donkere partijen diepte geven en tegelijkertijd lichtere gedeelten laten oplichten. Transparante lagen konden kleuren verdiepen zonder onderliggende verf volledig te bedekken.

Technisch onderzoek heeft bovendien laten zien dat Van der Neer soms in nog natte verf kraste, waardoor een lichtere onderliggende laag opnieuw zichtbaar werd. Zo konden kleine lichtaccenten ontstaan.

Olieverf was voor Van der Neer dus veel meer dan eenvoudig kleurmateriaal. De eigenschappen van de verf hielpen hem het ongrijpbare te schilderen: licht dat door wolken breekt, over water glijdt en langzaam in de duisternis verdwijnt.

Gouden Eeuw

Begrip

De Nederlandse Gouden Eeuw is de benaming voor de zeventiende eeuw, een periode waarin de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden economisch, wetenschappelijk en cultureel een grote bloei doormaakte. Ook de schilderkunst bereikte een ongekend hoog niveau. Kunstenaars als Rembrandt van Rijn, Johannes Vermeer, Frans Hals, Jacob van Ruisdael en Jan Steen behoren tot de beroemdste schilders uit deze tijd. Naast portretten en historiestukken ontstonden nieuwe specialisaties zoals genreschilderkunst, landschapsschilderkunst, stillevens, zeegezichten en stadsgezichten. De groeiende welvaart zorgde ervoor dat veel burgers kunst kochten voor hun woningen. Daardoor ontstond een bloeiende kunstmarkt waarin honderden kunstenaars actief waren. De Gouden Eeuw vormt nog altijd een van de belangrijkste perioden uit de Nederlandse kunstgeschiedenis.

Over Gouden Eeuw is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Barokschilderkunst

Kunststroming

Barokschilderkunst Beweging, licht en emotie moesten de toeschouwer rechtstreeks raken Barokschilderkunst ontwikkelde zich vanaf het einde van de zestiende eeuw en domineerde een groot deel van de Europese kunst van de zeventiende eeuw. Kenmerkend zijn beweging, sterke emoties, dramatische lichtwerking en composities die de toeschouwer bij de voorstelling proberen te betrekken. De barok kende grote regionale verschillen. Caravaggio gebruikte in Italië krachtige licht-donkercontrasten, terwijl Rubens in Antwerpen monumentale composities vol beweging schilderde. In de Noordelijke Nederlanden ontwikkelden Rembrandt en andere kunstenaars weer eigen varianten. Adriaen Brouwer behoort tot deze brede zeventiende-eeuwse kunstwereld, maar zijn barokke levendigheid verschijnt op kleine schaal. In plaats van heiligen, vorsten en mythologische figuren schilderde hij boeren, rokers en drinkers. Een ruzie in een herberg kon bij hem evenveel beweging en emotionele intensiteit bevatten als een groot historieschilderij. Daarmee laat Brouwer zien hoe breed barokschilderkunst eigenlijk was. Barok hoefde niet noodzakelijk groots en plechtig te zijn. Ook een vertrokken gezicht, uitgestoken arm of plotselinge vechtpartij kon de energie van de barok bevatten.

Over Barokschilderkunst is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Tonale landschapsschilderkunst

Onderwerp

Ontdek hoe een beperkt aantal kleuren een landschap juist groter kan maken Tonale landschapsschilderkunst werd in Nederland vooral in de eerste helft van de zeventiende eeuw belangrijk. Kunstenaars beperkten hun palet vaak tot nauw verwante grijze, bruine, groene en geelachtige tonen. Daardoor ontstond een sterke eenheid tussen land, water en lucht. Jan van Goyen en Salomon van Ruysdael behoren tot de bekendste vertegenwoordigers van deze benadering. Ook in het vroege werk van Aelbert Cuyp is de invloed ervan zichtbaar. Zijn eerste landschappen zijn doorgaans ingetogener van kleur dan de gouden riviergezichten waarmee hij later beroemd werd. Tonaliteit hielp kunstenaars bovendien om atmosferische ruimte te suggereren. Voorwerpen in de verte konden steeds meer opgaan in de kleur van de lucht, waardoor een landschap dieper leek. Cuyps ontwikkeling is juist interessant omdat hij deze noordelijke traditie later combineerde met het warme licht van italianiserende landschapsschilders. Zijn oeuvre laat daardoor bijna een overgang zien: van een relatief ingetogen, tonale Hollandse wereld naar landschappen waarin goudgeel zonlicht steeds nadrukkelijker de hoofdrol opeist.

Over Tonale landschapsschilderkunst is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Zeventiende-eeuwse Nederlandse schilderkunst

Begrip

Zeventiende-eeuwse Nederlandse schilderkunst Stap binnen in een eeuw waarin schilders bijna ieder onderwerp ontdekten De zeventiende-eeuwse Nederlandse schilderkunst wordt vaak verbonden met de Gouden Eeuw. In een welvarende Republiek ontstond een omvangrijke kunstmarkt waarop niet alleen kerk en adel, maar ook burgers schilderijen kochten. Daardoor konden kunstenaars zich specialiseren in uiteenlopende onderwerpen. Naast portretten en historiestukken ontstonden landschappen, stadsgezichten, stillevens, interieurs, zeegezichten en scènes uit het dagelijks leven. Rembrandt, Vermeer, Frans Hals, Jan Steen, Jacob van Ruisdael en Aelbert Cuyp vertegenwoordigen slechts enkele kanten van die enorme verscheidenheid. Cuyp vond zijn specialiteit vooral in het landschap. Rivieren, vee, ruiters en weidse luchten werden bij hem gecombineerd met een opvallende belangstelling voor licht. Zijn schilderijen laten tegelijkertijd zien dat Nederlandse kunstenaars niet geïsoleerd werkten. Internationale invloeden, reizen en kennis van andere kunstenaars speelden een belangrijke rol. De zeventiende-eeuwse schilderkunst was daardoor zowel uitgesproken Nederlands als onderdeel van een veel bredere Europese uitwisseling van stijlen, technieken en ideeën.

Over Zeventiende-eeuwse Nederlandse schilderkunst is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Nederlandse landschapsschilderkunst

Begrip

Nederlandse landschapsschilderkunst Ontdek hoe het gewone Hollandse landschap een zelfstandig kunstwerk werd De Nederlandse landschapsschilderkunst beleefde in de zeventiende eeuw een enorme bloei. Kunstenaars ontdekten dat polders, rivieren, duinen, bossen, steden en uitgestrekte luchten interessante onderwerpen op zichzelf konden zijn. Het landschap hoefde niet langer alleen als achtergrond voor een religieuze of historische voorstelling te dienen. Schilders als Jan van Goyen, Jacob van Ruisdael, Salomon van Ruysdael en Aelbert Cuyp ontwikkelden ieder een eigen benadering. Cuyp werd vooral beroemd om zijn rivierlandschappen, koeien, ruiters en warme zonlicht. Zijn omgeving rond Dordrecht leverde daarvoor volop inspiratie. Nederlandse landschapsschilders schilderden overigens niet altijd precies wat zij voor zich zagen. Schetsen en afzonderlijke waarnemingen konden in het atelier worden gecombineerd tot een overtuigender geheel. Daardoor bevindt hun werk zich ergens tussen werkelijkheid en verbeelding. Juist Aelbert Cuyp laat dat prachtig zien. Zijn landschappen zijn herkenbaar Nederlands, maar door hun gouden licht krijgen ze soms een bijna buitenlandse, geïdealiseerde sfeer.

Over Nederlandse landschapsschilderkunst is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Nachtlandschap

Onderwerp

Nachtlandschap Wanneer andere schilders hun penselen neerlegden, begon het interessantste licht Een nachtlandschap toont de natuur wanneer het gewone daglicht grotendeels verdwenen is. Vooral in de zeventiende-eeuwse Nederlandse schilderkunst werd dit een bijzonder specialisme. Aert van der Neer groeide uit tot een van de belangrijkste meesters van het genre. Hij schilderde rivieren, dorpen, bomen en wolken onder een donkere hemel waarin de maan vaak de belangrijkste lichtbron vormt. Het maanlicht verschijnt als een lichte plek tussen wolken en wordt weerspiegeld in het water. Daardoor ontstaat diepte in een landschap waarin veel details slechts als silhouetten zichtbaar zijn. Voor Van der Neer was duisternis dus geen gebrek aan licht. Juist kleine verschillen tussen donker en licht maakten zijn landschappen spannend. Nachtlandschappen boden bovendien mogelijkheden om een andere stemming op te roepen dan zonnige landschappen. Stilte, geheimzinnigheid en rust kregen meer ruimte. Van der Neer maakte het nachtlandschap tot zijn handelsmerk. Hij liet zien dat een landschap niet alleen interessant is door wat erop staat, maar ook door het tijdstip, het weer en het licht waarin we het ervaren.

Over Nachtlandschap is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Winterlandschap

Onderwerp

Winterlandschap Zodra de rivieren bevroren, veranderde Nederland in een enorm openluchttoneel Winterlandschappen waren geliefd in de Nederlandse schilderkunst van de zeventiende eeuw. Bevroren rivieren en kanalen boden kunstenaars een combinatie van landschap en dagelijks leven. Schaatsers, wandelaars, sleeën en spelende kinderen konden over het ijs worden verspreid en brachten een anders stil landschap tot leven. Aert van der Neer maakte wintergezichten tot een belangrijk onderdeel van zijn oeuvre. Hij schilderde brede bevroren rivieren onder indrukwekkende luchten, vaak in het zachte licht van een winterse ochtend of avond. Daarmee sloot hij aan bij een traditie waarin onder anderen Hendrick Avercamp een belangrijke rol speelde. Van der Neer legde echter sterk de nadruk op atmosfeer en licht. De voorstellingen herinneren ook aan de relatief koude winters tijdens de zogenaamde Kleine IJstijd. Waterwegen die tegenwoordig zelden langdurig dichtvriezen, konden toen belangrijke ontmoetingsplaatsen worden. Het winterlandschap is daardoor meer dan een natuurtafereel. Bij Van der Neer ontmoeten klimaat, landschap en menselijke activiteit elkaar. Het ijs verandert de vertrouwde omgeving tijdelijk in een nieuwe wereld.

Over Winterlandschap is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Eglon van der Neer

Kunstenaar

De zoon van Aert koos een heel andere weg en maakte van verfijning zijn specialiteit Eglon van der Neer werd rond 1635/1636 in Amsterdam geboren als zoon van landschapsschilder Aert van der Neer. Hij werd eveneens kunstschilder, maar koos een opvallend andere artistieke richting dan zijn vader. Waar Aert bekend werd met maanlandschappen, wintergezichten en rivieren, schilderde Eglon vooral elegante interieurs, portretten en genrevoorstellingen. Hij besteedde veel aandacht aan kostbare kleding, stoffen en verfijnde details. Later maakte hij ook landschappen. Eglon kreeg waarschijnlijk zijn eerste schilderkundige indrukken thuis, maar werd verder opgeleid bij Jacob van Loo. Zijn loopbaan bracht hem vervolgens buiten Amsterdam. Hij werkte onder andere in Rotterdam, Brussel en Düsseldorf en wist belangrijke opdrachtgevers te bereiken. Daarmee ontstond een opmerkelijk contrast tussen vader en zoon. Aert kampte met financiële problemen en stierf onder bescheiden omstandigheden, terwijl Eglon een succesvolle internationale carrière ontwikkelde en uiteindelijk hofschilder werd. Voor KunstCore is de familieverbinding bijzonder aantrekkelijk: vanuit dezelfde Amsterdamse kunstenaarsfamilie lopen twee deuren naar totaal verschillende werelden – sfeervolle maanlandschappen bij de vader en elegante figuurstukken bij de zoon.

Over Eglon van der Neer is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

De Graeff van Hollant

Plaats

De Graeff van Hollant Toen schilderen te weinig opleverde, probeerde Van der Neer zijn geluk als herbergier De Graeff van Hollant was een herberg die Aert van der Neer in Amsterdam exploiteerde. Het is een verrassend hoofdstuk uit het leven van een kunstenaar die tegenwoordig wordt beschouwd als een belangrijke landschapsschilder van de Nederlandse Gouden Eeuw. Van der Neers schilderijen leverden hem tijdens zijn leven kennelijk onvoldoende financiële zekerheid. Rond 1659 ging hij daarom ook als herbergier werken. De combinatie van schilder en horecaondernemer bleek echter geen oplossing voor zijn geldproblemen. In 1662 ging de onderneming failliet. Bij de daaropvolgende inventarisatie werden ook schilderijen van Van der Neer vermeld. Opmerkelijk genoeg werden verschillende werken van de kunstenaar die tegenwoordig in belangrijke museumcollecties vertegenwoordigd is, toen zeer laag gewaardeerd. De geschiedenis van De Graeff van Hollant laat zien hoe sterk de latere reputatie van een kunstenaar kan verschillen van zijn positie tijdens zijn eigen leven. Voor KunstCore vormt de herberg daarom een prachtige onverwachte zijdeur: achter de beroemde schilder van romantisch maanlicht blijkt ook een ondernemer te zitten die simpelweg probeerde voldoende inkomen te verdienen.

Over De Graeff van Hollant is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Atmosferische landschapsschilderkunst

Onderwerp

Atmosferische landschapsschilderkunst Niet het landschap zelf, maar licht, lucht en stemming worden de hoofdpersonen Bij atmosferische landschapsschilderkunst draait het niet alleen om bergen, bomen, rivieren of gebouwen. Minstens zo belangrijk is de toestand van de lucht: mist, wolken, zonlicht, schemering, regen of maanlicht bepalen hoe het landschap wordt ervaren. Aert van der Neer is een uitstekend voorbeeld van een schilder voor wie atmosfeer essentieel werd. Hij koos momenten waarop licht voortdurend lijkt te veranderen. De zon verdwijnt achter de horizon, maanlicht breekt door wolken of een winterlucht hangt boven een bevroren rivier. Water speelt daarbij vaak een belangrijke rol. Reflecties verdubbelen het licht en verbinden hemel en landschap. Gebouwen en bomen kunnen ondertussen veranderen in donkere silhouetten. Van der Neer hoefde daarom geen spectaculair berglandschap te schilderen om spanning te bereiken. Een vlak Nederlands rivierlandschap was voldoende wanneer het licht bijzonder genoeg was. Atmosferische landschapsschilderkunst verschuift daarmee onze aandacht. We kijken niet alleen naar waar we zijn, maar vooral naar hoe het voelt om daar op dat specifieke moment te zijn. Precies daarin ligt een van Van der Neers grootste kwaliteiten.

Over Atmosferische landschapsschilderkunst is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Rivierlandschap

Kunstwerk

Rivierlandschap Bij Van der Neer wordt een eenvoudige rivier een spiegel voor maan, wolken en licht Een rivierlandschap is een landschapsschilderij waarin een rivier een bepalende rol speelt in de compositie. Bij Aert van der Neer werd dit type voorstelling een van de belangrijkste dragers van zijn experimenten met licht en atmosfeer. De rivier loopt vaak diep het schilderij in en helpt zo om ruimte te suggereren. Langs de oevers staan bomen, huizen, molens of kerktorens. Kleine figuren en boten brengen menselijke activiteit in het landschap. Maar bij Van der Neer gebeurt het interessantste vaak op het water zelf. Het oppervlak weerspiegelt een ondergaande zon, een lichte hemel of de maan. Daardoor ontstaat als het ware een tweede hemel binnen het schilderij. Van der Neer combineerde herkenbare Nederlandse landschapselementen vrij. Zijn riviergezichten hoeven daarom geen nauwkeurige topografische weergaven van bestaande plaatsen te zijn. Het rivierlandschap werd voor hem een podium waarop licht voortdurend van karakter kon veranderen. Overdag is het water een verkeersweg, bij zonsondergang een spiegel en tijdens een strenge winter verandert het in een plein vol schaatsers.

Over Rivierlandschap is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Gorinchem

Plaats

Gorinchem In de omgeving van Gorinchem begon Van der Neers weg naar het landschap Gorinchem is een oude vestingstad aan de rivieren de Merwede en de Linge. De stad en haar waterrijke omgeving vormen een interessante verbinding met Aert van der Neer, die in zijn jonge jaren in deze streek verbleef. Over zijn vroegste levensjaren bestaat onzekerheid, maar bekend is dat Van der Neer enige tijd in of nabij Gorinchem werkte voordat hij zich als schilder in Amsterdam vestigde. Volgens kunstenaarsbiograaf Arnold Houbraken was hij aanvankelijk werkzaam als rentmeester voor de heren van Arkel. In Gorinchem kwam Van der Neer ook in contact met de kunstenaarsfamilie Camphuysen. Vooral Rafael Govertsz. Camphuysen wordt in verband gebracht met zijn vroege ontwikkeling als landschapsschilder. De omgeving zelf past opvallend goed bij Van der Neers latere specialisme. Rivieren, uiterwaarden, lage horizonten en uitgestrekte luchten boden precies de landschapselementen die later voortdurend in zijn schilderijen terugkeren. We moeten niet aannemen dat zijn geschilderde landschappen rechtstreeks Gorinchem voorstellen. Toch vormt de stad een aantrekkelijke KunstCore-verbinding tussen zijn vroege levensloop en zijn latere fascinatie voor Nederlandse rivierlandschappen.

Over Gorinchem is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Rivierlandschappen

Onderwerp

Rivierlandschappen Langs het water ontdekten Nederlandse schilders een landschap dat nooit helemaal stilstond Rivierlandschappen werden tijdens de zeventiende eeuw een belangrijk onderdeel van de Nederlandse schilderkunst. Rivieren bepaalden het landschap, maar waren ook essentieel voor handel, vervoer en het dagelijks leven. Voor kunstenaars boden ze bovendien een ideale manier om ruimte en licht in een schilderij te brengen. Schilders als Jan van Goyen, Salomon van Ruysdael, Aelbert Cuyp en Aert van der Neer ontwikkelden ieder een eigen benadering van het rivierlandschap. Voor Van der Neer was vooral de combinatie van water en licht belangrijk. Hij schilderde rivieren tijdens zonsondergangen, in de schemering en onder maanlicht. Het water functioneert daarbij als een spiegel waarin hemel, maan en wolken worden herhaald. Rivierlandschappen boden ook ruimte voor menselijke activiteit. Boten, vissers, reizigers en dorpen konden langs het water worden weergegeven. In de winter veranderde dezelfde rivier in een ijsvlakte vol schaatsers. Daarmee was het rivierlandschap uitzonderlijk veelzijdig. Water kon beweging, diepte, reflectie en menselijke bedrijvigheid tegelijkertijd in één voorstelling samenbrengen.

Over Rivierlandschappen is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Zonsondergangen

Kunststroming

Zonsondergangen Juist wanneer het daglicht verdwijnt, begint het landschap van kleur te veranderen Zonsondergangen waren voor Aert van der Neer een ideaal onderwerp om zijn belangstelling voor licht en atmosfeer te onderzoeken. De overgang van dag naar nacht bood veel meer mogelijkheden dan alleen een rood gekleurde hemel. Wolken, water, bomen en gebouwen veranderen allemaal wanneer de zon steeds lager komt te staan. Van der Neer schilderde regelmatig rivierlandschappen tijdens deze overgangsmomenten. De lage zon verschijnt aan de horizon terwijl haar licht over het water wordt verspreid. Bomen en gebouwen worden donkere silhouetten en kleine menselijke figuren verdwijnen bijna in het landschap. Water speelt daarbij een belangrijke rol. Het weerspiegelt de kleuren van de hemel en zorgt ervoor dat het licht zich door de hele voorstelling kan verspreiden. Juist deze tijdelijke toestand maakte zonsondergangen aantrekkelijk. Enkele minuten later ziet hetzelfde landschap er volledig anders uit. Van der Neer schilderde daarom niet alleen een plaats. Hij schilderde een moment. Daarmee loopt door zijn zonsondergangen, maanlandschappen en wintergezichten dezelfde fascinatie: de natuur verandert voortdurend doordat het licht verandert.

Over Zonsondergangen is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Winterspelen

Onderwerp

Winterspelen Zodra het vroor, werd het ijs een speelplaats voor jong en oud Winterspelen vormden een geliefd onderdeel van Nederlandse wintertaferelen. Bevroren rivieren, plassen en grachten werden gebruikt voor veel meer dan alleen schaatsen. Mensen vermaakten zich met sleeën en allerlei wedstrijden en spelletjes op het ijs. Voor landschapsschilders leverde dat aantrekkelijk beeldmateriaal op. Een grote witte of grijze ijsvlakte kon worden gevuld met tientallen kleine figuren die allemaal iets anders doen. Zo ontstond binnen één landschap een verzameling kleine verhalen. Ook in de winterlandschappen van Aert van der Neer spelen menselijke activiteiten een belangrijke rol. Zijn belangstelling lag vooral bij landschap, licht en atmosfeer, maar de figuren op het ijs maken de voorstelling levendig en herkenbaar. Winterspelen vertellen bovendien iets over de sociale geschiedenis van Nederland. Het ijs vormde tijdelijk een openbare ruimte waarin verschillende groepen mensen elkaar konden ontmoeten. Daarmee zijn zulke schilderijen meer dan sfeervolle winterplaatjes. Wie goed naar de kleine figuren kijkt, ontdekt informatie over kleding, vervoer, ontspanning en sociale omgang in de zeventiende eeuw. Het landschap wordt ongemerkt ook een document van het dagelijks leven.

Over Winterspelen is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Schaatsers

Onderwerp

Schaatsers Op het ijs veranderde het dagelijkse leven vanzelf in een levendig schilderij Schaatsers verschijnen regelmatig in Nederlandse winterlandschappen uit de zeventiende eeuw. Wanneer rivieren, grachten en plassen dichtvroren, ontstond een tijdelijke wereld waarin mensen zich vrij over het water konden bewegen. Ook Aert van der Neer bevolkte zijn winterlandschappen met schaatsende figuren. Ze zijn meestal klein weergegeven, maar spelen een belangrijke rol. Zonder mensen zou een uitgestrekte ijsvlakte gemakkelijk leeg en onbeweeglijk lijken. Schaatsers brengen activiteit, schaal en verhalen in het landschap. Voor schilders waren ze bovendien aantrekkelijk vanwege hun houdingen en bewegingen. Sommige mensen glijden rustig over het ijs, anderen praten met elkaar, vallen of zijn onderweg naar een volgende plaats. Schaatsen was niet uitsluitend vermaak. Bevroren waterwegen konden ook praktisch worden gebruikt om zich sneller tussen dorpen en steden te verplaatsen. Bij Van der Neer blijven de schaatsers meestal ondergeschikt aan het landschap. Juist daardoor ontstaat een aantrekkelijk contrast: onder een enorme winterlucht spelen zich tientallen kleine menselijke gebeurtenissen af die de kijker één voor één kan ontdekken.

Over Schaatsers is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Bevroren rivieren

Onderwerp

Bevroren rivieren Als het water veranderde in ijs, kreeg het Nederlandse landschap plotseling een tweede leven Bevroren rivieren waren voor Nederlandse landschapsschilders een aantrekkelijk onderwerp. Tijdens koude winters veranderden waterwegen in enorme open ruimtes waarop mensen konden reizen, werken en zich vermaken. Aert van der Neer maakte zulke winterse riviergezichten tot een belangrijk onderdeel van zijn oeuvre. In zijn schilderijen zien we brede ijsvlakten die diep het landschap in lopen. Langs de oevers staan huizen, bomen en molens, terwijl op het ijs kleine menselijke figuren verschijnen. Schaatsers, wandelaars en sleeën zorgen voor beweging. De koude winters van de zeventiende eeuw vielen binnen de periode die tegenwoordig de Kleine IJstijd wordt genoemd. Langdurig bevroren water kwam daardoor vaker voor dan in het huidige Nederlandse klimaat. Voor Van der Neer bood ijs bovendien bijzondere mogelijkheden voor licht. Een bevroren rivier reflecteert de winterlucht anders dan stromend water en helpt een schilder om ruimte en atmosfeer zichtbaar te maken. De rivier verandert daarmee volledig van functie: 's zomers varen er boten, 's winters wordt hetzelfde water een weg, ontmoetingsplaats en speelterrein.

Over Bevroren rivieren is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Maanlicht

Onderwerp

Maanlicht Van der Neer ontdekte dat de nacht veel meer kleuren heeft dan alleen zwart Maanlicht werd bijna een handelsmerk van Aert van der Neer. Terwijl veel landschapsschilders hun voorstellingen in helder daglicht plaatsten, onderzocht hij juist wat er gebeurde wanneer de zon verdwenen was. Rivieren, bomen, huizen en wolken kregen onder het licht van de maan een totaal ander karakter. Van der Neer schilderde de maan vaak gedeeltelijk tussen wolken. Het licht verspreidt zich door de lucht en wordt weerspiegeld in rivieren en plassen. Donkere bomen en gebouwen steken als silhouetten tegen de lichtere hemel af. Technisch was dit een uitdaging. De schilder moest een overtuigende indruk van licht oproepen zonder daadwerkelijk licht te kunnen gebruiken. Met subtiele verschillen tussen donkere en lichtere verfpartijen ontstond toch een stralend effect. Zijn maanlandschappen zijn daardoor niet simpelweg donkere landschappen. Ze draaien juist om licht. Voor de kijker ontstaat een stille, soms mysterieuze wereld. Van der Neer maakte van de Nederlandse nacht een zelfstandig schilderonderwerp en werd daarmee een van de belangrijkste specialisten van het zeventiende-eeuwse nachtlandschap.

Over Maanlicht is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Nederlandse Gouden Eeuw

Kunststroming

Nederlandse Gouden Eeuw Hoe een klein land in de zeventiende eeuw een ongekende kunstproductie ontwikkelde De Nederlandse Gouden Eeuw verwijst vooral naar de zeventiende eeuw, toen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden grote economische, wetenschappelijke en culturele bloei kende. Ook de schilderkunst maakte een uitzonderlijke ontwikkeling door. Rembrandt van Rijn, Johannes Vermeer, Frans Hals en Jacob van Ruisdael behoren tot de bekendste kunstenaars, maar duizenden andere schilders waren actief. Bijzonder was de omvangrijke vrije kunstmarkt. Niet alleen kerk en adel bestelden kunst; ook rijke burgers kochten schilderijen voor hun woningen. Daardoor ontstond een sterke specialisatie. Portretten, landschappen, stadsgezichten, stillevens, zeegezichten en scènes uit het dagelijkse leven werden zelfstandige genres. Kunstenaars probeerden zich binnen zo'n specialisme van concurrenten te onderscheiden. De term Gouden Eeuw wordt tegenwoordig ook kritisch besproken, omdat dezelfde periode verbonden was met oorlog, kolonialisme en slavernij. Artistieke bloei en maatschappelijke geschiedenis kunnen daarom niet volledig van elkaar worden gescheiden. Juist die combinatie maakt de periode bijzonder rijk aan verhalen en onderzoeksmogelijkheden.

Over Nederlandse Gouden Eeuw is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Op mijn tafel

Aert van der Neer

Beschrijving
Aert van der Neer Meester van maanlicht, ijs en het Nederlandse landschap in de schemering Aert van der Neer werd in 1603 of 1604 geboren en overleed in 1677 in Amsterdam. Hij behoort tot de bijzondere landschapsschilders van de Nederlandse zeventiende eeuw. Waar andere kunstenaars vooral het heldere Hollandse daglicht onderzochten, maakte Van der Neer juist naam met landschappen bij maanlicht, zonsondergangen, schemering en winterse riviergezichten. Over zijn opleiding is weinig met zekerheid bekend. In zijn jonge…

Aert van der Neer

Aert van der Neer
Meester van maanlicht, ijs en het Nederlandse landschap in de schemering

Aert van der Neer werd in 1603 of 1604 geboren en overleed in 1677 in Amsterdam. Hij behoort tot de bijzondere landschapsschilders van de Nederlandse zeventiende eeuw. Waar andere kunstenaars vooral het heldere Hollandse daglicht onderzochten, maakte Van der Neer juist naam met landschappen bij maanlicht, zonsondergangen, schemering en winterse riviergezichten.

Over zijn opleiding is weinig met zekerheid bekend. In zijn jonge jaren verbleef hij in de omgeving van Gorinchem, waar hij waarschijnlijk als rentmeester werkte. In 1629 woonde hij in Amsterdam en werd hij bij zijn huwelijk als schilder vermeld. Zijn vrouw Lysbeth Goverts schonk hem zes kinderen. Hun zoon Eglon van der Neer werd later eveneens een succesvol kunstschilder.

In zijn vroege landschappen zijn invloeden herkenbaar van kunstenaars als Hendrick Avercamp, Esaias van de Velde en Rafael Govertsz. Camphuysen. Van der Neer ontwikkelde echter steeds sterker een eigen specialisme.

Vanaf de jaren 1640 schilderde hij veel nachtelijke landschappen. Rivieren spelen daarin een hoofdrol. Het water weerspiegelt maanlicht, wolken en silhouetten van bomen en gebouwen. Kleine menselijke figuren, huizen, bruggen en kerktorens geven schaal aan het landschap. Zijn landschappen lijken soms nauwkeurige afbeeldingen van bestaande plaatsen, maar zijn meestal samengestelde, geïdealiseerde voorstellingen.

Bijzonder is zijn belangstelling voor licht. Van der Neer schilderde niet simpelweg een witte maan tegen een donkere hemel. Hij onderzocht hoe maanlicht door wolken breekt, op water weerspiegelt en slechts enkele onderdelen van een landschap zichtbaar maakt. Daardoor ontstond een mysterieuze sfeer die hem onderscheidt van veel tijdgenoten.

Daarnaast was Van der Neer een belangrijke schilder van winterlandschappen. Bevroren rivieren worden bevolkt door schaatsers, wandelaars, sleeën en mensen die winterspelen beoefenen. Zulke schilderijen geven een levendig beeld van de Nederlandse winter tijdens de Kleine IJstijd.

Opvallend genoeg leverde zijn artistieke succes hem tijdens zijn leven weinig financiële zekerheid op. In 1659 begon Van der Neer in Amsterdam een herberg, De Graeff van Hollant. Het avontuur mislukte. In 1662 ging hij failliet. Bij de inventarisatie van zijn bezit bleken veel van zijn eigen schilderijen slechts enkele guldens waard te worden geacht.

Hij bleef schilderen, maar overleed in 1677 onder armoedige omstandigheden.

De kunstgeschiedenis was aanzienlijk vriendelijker voor hem dan zijn eigen tijd. Tegenwoordig wordt Aert van der Neer beschouwd als een van de belangrijkste specialisten van het Nederlandse atmosferische landschap. Vooral zijn maanverlichte riviergezichten zijn beroemd.

Zijn grote kracht was het schilderen van momenten waarop de wereld verandert: wanneer de zon verdwijnt, de maan verschijnt, water in ijs verandert of het laatste licht nog even aan de horizon blijft hangen. Bij Van der Neer is het landschap daardoor nooit alleen een plaats. Het is vooral een stemming.

Gereedschapskist

Materialen