gerelateerd aan Karmijn ⓘ kleurstoffen ⓘ Kleurverandering Kunstconservering ⓘ Lichtechtheid ⓘ lichtschade ⓘ meekrap ⓘ Pigmenten ultraviolette straling ⓘ verbleken ⓘ
Kunstconservering Begrip Kunstconservering Kunst bewaren betekent vooral voorkomen dat er iets misgaat Kunstconservering omvat alle maatregelen die bedoeld zijn om kunstwerken zo goed mogelijk te bewaren en achteruitgang te vertragen. Het uitgangspunt is meestal preventief: schade voorkomen is beter dan later moeten ingrijpen. Licht, temperatuur, luchtvochtigheid, stof, insecten, vervuiling en onzorgvuldig hanteren kunnen materialen aantasten. Papier kan verkleuren, metaal corroderen, hout vervormen en verf kan barsten of loslaten. Daarom worden kunstwerken onder gecontroleerde omstandigheden opgeslagen, tentoongesteld en vervoerd. Conservering verschilt van restauratie. Bij conservering ligt de nadruk op stabiliseren en behouden. Restauratie kan daarnaast ingrepen omvatten waarmee beschadigingen worden behandeld of de leesbaarheid van een kunstwerk wordt verbeterd. In de praktijk overlappen beide vakgebieden regelmatig. Ook kennis van materialen en verouderingsprocessen is essentieel. Wil je verder? Bekijk welke bedreigingen gelden voor papier, schilderijen en metalen beelden. Vanuit kunstconservering kun je verder naar kunstrestauratie, lichtschade, luchtvochtigheid en veroudering. Over Kunstconservering is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Lichtechtheid Materiaal Lichtechtheid Sommige kleuren trotseren het licht, andere verdwijnen langzaam Lichtechtheid geeft aan hoe goed een pigment, kleurstof of gekleurd materiaal zijn kleur behoudt wanneer het aan licht wordt blootgesteld. Voor kunstenaars en conservatoren is dat belangrijk: een prachtige kleur kan na jaren verbleken of veranderen wanneer zij onvoldoende lichtecht is. Niet alle kleurmaterialen reageren hetzelfde. Sommige minerale en moderne synthetische pigmenten zijn zeer stabiel, terwijl bepaalde organische pigmenten en kleurstoffen gevoeliger zijn voor zichtbaar licht en ultraviolette straling. Hoe snel verandering optreedt, hangt ook af van lichtsterkte, blootstellingsduur, bindmiddel en andere materiaaleigenschappen. Lichtechtheid wordt daarom getest en vaak met een classificatie op kunstenaarsmaterialen vermeld. Toch betekent een hoge lichtechtheid niet dat onbeperkte blootstelling veilig is. Vooral werken op papier en andere gevoelige materialen worden in musea zorgvuldig belicht. Een eenmaal verbleekte kleur kan meestal niet eenvoudig worden teruggebracht. Wil je verder? Onderzoek vluchtige kleuren, verbleken, lichtschade, pigmenten en papierconservering. Zo ontdek je waarom ook de hoeveelheid licht onderdeel is van kunstbehoud. Over Lichtechtheid is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Karmijn Materiaal Karmijn Een krachtig rood pigment met een verrassende oorsprong Karmijn is een intens rood kleurmiddel dat traditioneel wordt gemaakt uit cochenille, een kleurstof die afkomstig is van schildluizen die vooral op bepaalde cactussoorten leven. De kleurstof wordt uit de gedroogde insecten gewonnen en kan met een hulpstof worden omgezet in een pigment dat geschikt is voor verf. Vanaf de zestiende eeuw werd cochenille uit Amerika een belangrijke bron voor heldere rode kleuren in Europa. Karmijn werd gebruikt in schilderkunst, textiel, manuscripten en andere decoratieve toepassingen. Het kan prachtige rode, roze en karmozijnachtige tinten opleveren. Een belangrijk nadeel van traditioneel karmijn is de beperkte lichtechtheid. Onder langdurige invloed van licht kan de kleur verbleken. Moderne kunstenaarsverven gebruiken daarom soms lichtechtere synthetische pigmenten om een vergelijkbare kleurindruk te bereiken. Karmijn laat mooi zien dat historische kleuren soms een onverwachte oorsprong hebben. Wil je verder? Onderzoek cochenille, karmozijn en meekrap en vergelijk daarna karmijn met alizarine, quinacridon en permanent roze. Over Karmijn is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
meekrap Materiaal Meekrap Een plantenwortel die eeuwenlang kunstenaars en ververs van rood voorzag Meekrap is een plant waarvan de wortels eeuwenlang werden gebruikt om rode kleurstoffen te maken. Vooral Rubia tinctorum was in Europa een belangrijke verfplant. De wortel bevat onder meer alizarine, een stof die karakteristieke rode tinten kan opleveren. Meekrap werd veel gebruikt voor het verven van textiel. Voor de schilderkunst kon de kleurstof op een vaste drager worden neergeslagen, waardoor een zogenoemd lakpigment ontstond. Meekraplak levert doorgaans een transparant rood dat bijzonder geschikt is voor glaceringen. Het pigment heeft echter een belangrijk nadeel: traditionele meekraplak kan bij langdurige blootstelling aan licht verbleken. In de negentiende eeuw werd alizarine synthetisch geproduceerd, waardoor kunstenaars niet langer volledig afhankelijk waren van de plant. Meekrap laat mooi zien hoe schilderkunst, textielverven, chemie en plantenkennis met elkaar verbonden zijn. Wil je verder? Onderzoek meekraplak en alizarine en ga daarna naar lakpigment, karmijn, rood pigment, glaceren, kleurstof, lichtechtheid en textielverven. Over meekrap is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
lichtschade Begrip Lichtschade Wat zichtbaar maakt, kan een kunstwerk langzaam laten verdwijnen Lichtschade is de verandering of beschadiging van kunstmaterialen door blootstelling aan licht. Vooral ultraviolet licht en delen van het zichtbare licht kunnen chemische reacties veroorzaken die materialen geleidelijk aantasten. Bij tekeningen, aquarellen, textiel en gekleurde papieren kunnen pigmenten en kleurstoffen verbleken of van kleur veranderen. Sommige traditionele organische kleurstoffen, zoals bepaalde meekrap- en karmijntinten, zijn hiervoor extra gevoelig. Papier kan vergelen en verzwakken, terwijl textielvezels hun sterkte kunnen verliezen. Lichtschade is meestal cumulatief en onomkeerbaar. Niet alleen de lichtsterkte telt: ook de duur van de blootstelling is belangrijk. Daarom worden kwetsbare kunstwerken in musea vaak bij lage lichtniveaus getoond en soms na een tentoonstellingsperiode weer in het donker bewaard. Preventie is belangrijker dan herstel. Wil je verder? Onderzoek lichtechtheid en verbleking en ga daarna naar kleurverandering, ultraviolet licht, lux, belichtingsduur, papierconservering, textielconservering en preventieve conservering. Over lichtschade is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
ultraviolette straling Begrip Ultraviolette straling Onzichtbaar licht dat zichtbare schade aan kunst kan veroorzaken Ultraviolette straling, meestal afgekort tot UV-straling, is elektromagnetische straling met kortere golflengten dan het zichtbare violette licht. Mensen kunnen UV niet zien, maar kunstmaterialen kunnen er wel sterk op reageren. Langdurige blootstelling kan chemische processen versnellen waardoor kleurstoffen verbleken, papier vergeelt en organische materialen verzwakken. Vooral werken op papier, textiel, fotografie en sommige verf- en laklagen kunnen gevoelig zijn. Daglicht is een belangrijke bron van UV; ook bepaalde kunstmatige lichtbronnen kunnen UV uitstralen. Daarom wordt bij museale verlichting niet alleen gekeken naar de hoeveelheid zichtbaar licht, maar ook naar schadelijke straling en de totale belichtingsduur. Filters, geschikte beglazing, aangepaste verlichting en beperking van daglicht kunnen de blootstelling verminderen. UV-straling speelt daarnaast een nuttige rol bij technisch kunstonderzoek, bijvoorbeeld bij onderzoek met ultraviolet geïnduceerde fluorescentie. Wil je verder? Onderzoek lichtschade en fluorescentie en ga daarna naar lichtechtheid, verbleking, lux, belichtingsduur, UV-onderzoek, vernis, papierconservering en preventieve conservering. Over ultraviolette straling is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
kleurstoffen Materiaal Kleurstoffen Niet alles wat kleur geeft, is een pigment Kleurstoffen zijn stoffen die licht selectief absorberen en daardoor een bepaalde kleur zichtbaar maken. In de kunst komen ze voor in onder meer inkt, textiel, papier, verf en lakken. Een belangrijk verschil bestaat tussen een kleurstof en een pigment. Kleurstoffen lossen meestal op in een vloeistof of bindmiddel, terwijl pigmenten als kleine vaste deeltjes aanwezig blijven. Een oplosbare kleurstof kan echter op een vaste drager worden neergeslagen. Zo ontstaat een lakpigment, zoals bij traditionele meekraplak. Kleurstoffen kunnen afkomstig zijn uit planten en dieren of synthetisch worden geproduceerd. Historische voorbeelden zijn indigo, meekrap en cochenille. Vanaf de negentiende eeuw kwamen steeds meer synthetische kleurstoffen beschikbaar, waardoor het kleurenpalet sterk werd uitgebreid. Niet iedere kleurstof is even lichtecht. Sommige kunnen door licht opvallend snel verbleken. Wil je verder? Vergelijk kleurstof en pigment en ga daarna naar meekrap, indigo, cochenille, lakpigment, oplosbaarheid, lichtechtheid, textielverven en synthetische kleurstoffen. Over kleurstoffen is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
verbleken Begrip Verbleken Een kleur kan langzaam verdwijnen terwijl het kunstwerk gewoon blijft hangen Verbleken is het lichter, zwakker of minder verzadigd worden van een kleur. Bij kunstwerken gebeurt dit vooral wanneer pigmenten of kleurstoffen onder invloed van licht chemisch veranderen. Niet alle kleurmaterialen zijn even gevoelig. Sommige historische organische kleurstoffen, zoals bepaalde meekrap- en karmijnlakken, kunnen aanzienlijk verbleken. Andere pigmenten zijn juist zeer lichtecht. Daardoor kan een schilderij na lange tijd zelfs een andere kleurbalans krijgen dan de kunstenaar oorspronkelijk bedoelde. De hoeveelheid schade hangt niet alleen af van de lichtsterkte, maar ook van de duur van de blootstelling en de gevoeligheid van het materiaal. Vooral aquarellen, tekeningen, textiel, fotografie en gekleurd papier vragen daarom om voorzichtigheid. Een eenmaal verbleekte kleur kan meestal niet eenvoudig worden teruggebracht. Bij conservering ligt de nadruk daarom sterk op preventie. Wil je verder? Onderzoek lichtechtheid en lichtschade en ga daarna naar ultraviolette straling, kleurverandering, lakpigment, meekrap, belichtingsduur, lux en preventieve conservering. Over verbleken is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.