Terug door de deur naar de vorige ruimte of de voordeur
Studeerkamer

Lithografie

Begrip
Welkom in mijn studeerkamer!

Lithografie Tekenen op steen en daarna dezelfde afbeelding meerdere keren afdrukken Lithografie is een grafische druktechniek die aan het einde van de achttiende eeuw werd ontwikkeld door Alois Senefelder. De techniek werd populair omdat kunstenaars er veel vrijer mee konden tekenen dan bij bijvoorbeeld een hout- of kopergravure. Traditioneel tekent de kunstenaar met een vette krijtsoort of inkt op een vlakke kalksteen. Daarna wordt de steen zo behandeld dat de getekende delen drukinkt aannemen, terwijl de overige delen deze juist afstoten. Vervolgens kan de afbeelding op papier worden afgedrukt. Omdat rechtstreeks op de steen kan worden getekend, blijven spontane lijnen en nuances goed zichtbaar. Kunstenaars als Honoré Daumier, Henri de Toulouse-Lautrec en Edvard Munch maakten veel gebruik van lithografie. Later ontstonden ook kleurenlithografie en andere varianten. Ga vanuit Lithografie eens verder naar Grafiek, Alois Senefelder, Toulouse-Lautrec of Druktechniek en ontdek hoe een tekening op steen uiteindelijk honderden afdrukken kan opleveren.

Aan de muur

Een naam opent een andere studeerkamer. Bij een naam met ⓘ lees je hier extra informatie.

behoort tot

gerelateerd aan

verbonden met

wordt gebruikt door

Grafiek

Techniek

Grafiek Kunst die ontworpen is om meer dan één keer afgedrukt te worden Grafiek is een verzamelnaam voor kunstwerken die met een druktechniek worden gemaakt. De kunstenaar bewerkt bijvoorbeeld een houten blok, metalen plaat, steen of zeef en gebruikt die vervolgens om één of meerdere afdrukken te maken. Bekende grafische technieken zijn houtsnede, ets, lithografie, droge naald en zeefdruk. Iedere techniek heeft een eigen uitstraling. Een houtsnede kan krachtig en hoekig zijn, terwijl een ets juist zeer fijne lijnen mogelijk maakt. Grafiek werd belangrijk omdat kunstwerken daardoor in meerdere exemplaren konden worden verspreid. Kunst werd zo bereikbaar voor een groter publiek. Voor expressionisten was vooral de houtsnede aantrekkelijk. De harde zwart-witcontrasten en ruwe lijnen pasten uitstekend bij hun directe beeldtaal. Ook kunstenaars van De Ploeg experimenteerden veel met grafische technieken. Ga vanuit Grafiek eens verder naar Houtsnede, Ets, Lithografie of Zeefdruk en ontdek hoe één beeld door verschillende druktechnieken telkens een ander karakter krijgt.

Over Grafiek is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Lithografisch krijt

Techniek

Lithografisch krijt Met een vettig krijtje begint een afbeelding die honderden keren kan worden gedrukt Lithografisch krijt is speciaal tekenmateriaal voor lithografie of steendruk. Het lijkt op gewoon tekenkrijt, maar bevat vettige bestanddelen die noodzakelijk zijn voor het lithografische drukproces. Daarmee tekent de kunstenaar rechtstreeks op een fijn geslepen lithografische steen of een geschikte drukplaat. Juist de korrelige structuur maakt lithografisch krijt aantrekkelijk. Door harder of zachter te tekenen kunnen lijnen, grijstonen en bijna fluweelachtige vlakken ontstaan. De structuur van de steen blijft daarbij vaak zichtbaar in de afdruk. De werking berust op het principe dat vet en water elkaar afstoten. Na verdere behandeling neemt het getekende beeld drukinkt aan, terwijl de vochtige niet-getekende delen de vettige inkt afstoten. De uitvinding van de lithografie door Alois Senefelder maakte deze directe manier van tekenen voor drukwerk mogelijk. Wil je verder? Bekijk lithografie, lithografische steen, lithografische inkt, steendruk en Alois Senefelder en volg de tekening van steen tot prent.

Over Lithografisch krijt is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

lithografische steen

Techniek

Op deze zware steen werd een tekening ineens een drukwerk Een lithografische steen is een vlak geslepen steen die wordt gebruikt voor lithografie of steendruk. Traditioneel gaat het om zeer fijnkorrelige kalksteen. Vooral steen uit de omgeving van het Duitse Solnhofen werd beroemd vanwege zijn geschikte structuur. De kunstenaar tekent rechtstreeks op het gladde oppervlak met lithografisch krijt of lithografische inkt. Beide bevatten vettige bestanddelen. Daarna wordt de steen behandeld zodat de getekende gedeelten drukinkt aannemen, terwijl de vochtige niet-getekende delen de vettige inkt afstoten. Het principe is dus gebaseerd op de tegenstelling tussen vet en water. Een belangrijk voordeel is dat de kunstenaar vrijwel net zo vrij kan tekenen als op papier. Bovendien kan een steen na het verwijderen van een oude afbeelding opnieuw worden geslepen en gebruikt. Wil je verder? Volg het hele proces via Alois Senefelder, lithografie, lithografisch krijt, lithografische inkt en steendruk. Zo ontdek je hoe een tekening op steen uiteindelijk als prent op papier verschijnt.

Over lithografische steen is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Kleurenlithografie

Techniek

Kleurenlithografie Eén prent, meerdere drukgangen en iedere kleur moet precies op zijn plaats vallen Kleurenlithografie is lithografie waarbij meerdere kleuren in één prent worden samengebracht. In plaats van alleen zwarte drukinkt gebruikt de drukker verschillende inkten, die meestal afzonderlijk worden gedrukt. Voor iedere kleur kan een aparte lithografische steen of drukplaat nodig zijn. Dat vraagt om nauwkeurig werken. Het papier moet bij iedere drukgang precies op dezelfde plaats liggen. Dit heet registreren. Een kleine verschuiving kan al zichtbare kleur­randen veroorzaken. Door transparante kleuren over elkaar te drukken kunnen bovendien nieuwe kleureffecten ontstaan. In de negentiende eeuw ontwikkelde de kleurenlithografie zich tot een belangrijk middel voor kunstprenten, boekillustraties en affiches. Kunstenaars als Jules Chéret en Henri de Toulouse-Lautrec benutten de techniek voor opvallende, kleurrijke ontwerpen. De verwante term chromolithografie wordt vooral gebruikt voor uitvoerig opgebouwde meerkleurendruk. Wil je verder? Ontdek lithografie, chromolithografie, registreren, lithografische steen en Toulouse-Lautrec en volg hoe afzonderlijke drukgangen samen één kleurrijk beeld vormen.

Over Kleurenlithografie is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

steendruk

Techniek

Steendruk Tekenen op steen en daarna dezelfde tekening vele malen afdrukken Steendruk is de oorspronkelijke vorm van lithografie, een vlakdruktechniek die rond 1796 werd ontwikkeld door Alois Senefelder. Anders dan bij een houtsnede of gravure hoeft de kunstenaar geen lijnen uit het materiaal te snijden. Het oppervlak van de steen blijft vrijwel vlak. De kunstenaar tekent met lithografisch krijt of lithografische inkt op een fijnkorrelige kalksteen. Daarna wordt de steen behandeld en vochtig gehouden. Het principe is eenvoudig: vet en water stoten elkaar af. De vettige drukinkt hecht zich aan de getekende delen, maar niet aan de vochtige delen eromheen. Vervolgens wordt het beeld onder druk op papier overgebracht. Steendruk gaf kunstenaars veel vrijheid. Lijnen, arceringen en zachte krijtachtige tonen konden dicht bij de oorspronkelijke tekening blijven. Kunstenaars als Honoré Daumier, Käthe Kollwitz en Toulouse-Lautrec maakten daar dankbaar gebruik van. Wil je verder? Volg het proces via Alois Senefelder, lithografische steen, lithografisch krijt, lithografie en kleurenlithografie.

Over steendruk is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

grafische kunst

Techniek

Grafische kunst Kunst die niet bij één beeld hoeft te blijven Grafische kunst omvat kunstwerken die worden gemaakt met druktechnieken zoals houtsnede, ets, gravure, lithografie, linosnede en zeefdruk. Een kunstenaar maakt daarbij meestal eerst een drukvorm: bijvoorbeeld een houtblok, metalen plaat, lithografische steen of zeefraam. Daarmee kunnen vervolgens één of meerdere afdrukken op papier worden gemaakt. Dat maakt grafische kunst anders dan een schilderij dat meestal als uniek exemplaar ontstaat. Toch is een prent niet zomaar een reproductie. Een door de kunstenaar gemaakte en goedgekeurde afdruk kan zelf een origineel kunstwerk zijn. Soms verschijnt een prent in een genummerde oplage; andere technieken maken juist unieke variaties mogelijk. Iedere druktechniek heeft een eigen beeldtaal. Een houtsnede geeft andere lijnen dan een ets, terwijl lithografie veel vrijheid biedt om tekenachtig te werken. Wil je verder? Kies een route langs hoogdruk, diepdruk, vlakdruk en doordruk. Of begin praktisch bij houtsnede, ets, lithografie en zeefdruk en vergelijk hoe het beeld uiteindelijk op papier terechtkomt.

Over grafische kunst is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Op mijn tafel

Beschrijving

KUNSTTERMEN | Lithografie De kunst van het tekenen op steen Wat is een lithografie? Een lithografie is een grafische druktechniek waarbij een afbeelding wordt gemaakt door middel van een tekening op een glad oppervlak, traditioneel een kalksteen. De naam lithografie is afgeleid van de Griekse woorden lithos (steen) en graphein (schrijven of tekenen). Deze techniek werd aan het einde van de achttiende eeuw ontwikkeld en groeide al snel uit tot een van de belangrijkste methoden voor het vervaardigen van kunstdrukken,…

Beschrijving

KUNSTTERMEN | Lithografie 
De kunst van het tekenen op steen

Wat is een lithografie?

Een lithografie is een grafische druktechniek waarbij een afbeelding wordt gemaakt door middel van een tekening op een glad oppervlak, traditioneel een kalksteen. De naam lithografie is afgeleid van de Griekse woorden lithos (steen) en graphein (schrijven of tekenen). Deze techniek werd aan het einde van de achttiende eeuw ontwikkeld en groeide al snel uit tot een van de belangrijkste methoden voor het vervaardigen van kunstdrukken, illustraties en affiches.

Bij een lithografie tekent de kunstenaar rechtstreeks op een gladde steen of metalen plaat met behulp van een vet materiaal, zoals vet krijt of speciale lithografische inkt. Het bijzondere van deze techniek is dat zij gebruikmaakt van het natuurlijke principe dat water en vet elkaar afstoten.

Hoe werkt lithografie?

Het proces begint met het maken van een tekening op een vlakke steen of plaat. Hiervoor wordt vet krijt of een vettige inkt gebruikt. Nadat de tekening is aangebracht, wordt het oppervlak behandeld met een speciale oplossing die ervoor zorgt dat de niet-getekende delen water opnemen.

Vervolgens wordt de steen bevochtigd. Het water blijft alleen achter op de delen waar geen tekening aanwezig is. Daarna wordt met een roller drukinkt over de steen aangebracht. Omdat de drukinkt vettig is, hecht deze zich uitsluitend aan de getekende delen en niet aan de vochtige oppervlakken.

Wanneer het papier vervolgens op de steen wordt gelegd en onder druk wordt afgedrukt, ontstaat een nauwkeurige afdruk van de oorspronkelijke tekening. Dit proces kan meerdere keren worden herhaald, waardoor een oplage van identieke afdrukken ontstaat.

De voordelen van lithografie

Een van de grootste voordelen van lithografie is dat de kunstenaar zeer vrij kan tekenen. In tegenstelling tot bijvoorbeeld gravures of houtsneden hoeft er niet in een oppervlak gekerfd of gesneden te worden. Hierdoor blijven spontane lijnen, subtiele schaduwen en zachte overgangen behouden.

Lithografie maakt het mogelijk om tekeningen weer te geven die sterk lijken op een origineel werk in krijt, potlood of inkt. Dit gaf kunstenaars de kans om hun persoonlijke handschrift en stijl veel beter te behouden dan bij veel oudere druktechnieken.

Daarnaast is lithografie geschikt voor zowel kleine kunstwerken als grote affiches. In de negentiende eeuw werd de techniek dan ook veel gebruikt voor reclameposters, boekillustraties en kunstprenten.

Lithografie in de kunstgeschiedenis

Gedurende de negentiende en twintigste eeuw maakten vele bekende kunstenaars gebruik van lithografie. De techniek werd gewaardeerd vanwege haar flexibiliteit en de mogelijkheid om hoogwaardige afdrukken in grotere oplagen te produceren.

Vooral kunstenaars uit het impressionisme, symbolisme en modernisme ontdekten de mogelijkheden van lithografie. Kleurenlithografieën werden bovendien populair doordat verschillende drukgangen gecombineerd konden worden om kleurrijke afbeeldingen te creëren.

Tegenwoordig wordt lithografie nog steeds toegepast door kunstenaars en grafische werkplaatsen. Hoewel moderne druktechnieken veel hebben veranderd, blijft de lithografie geliefd vanwege haar ambachtelijke karakter en de unieke uitstraling van de afdrukken.

Een bijzondere grafische techniek

Lithografie neemt een belangrijke plaats in binnen de grafische kunst. De combinatie van tekenen, chemische processen en druktechniek maakt deze methode uniek. Door het gebruik van vet en water kan een kunstenaar op een relatief eenvoudige manier gedetailleerde en expressieve afdrukken maken.

Daardoor vormt lithografie al meer dan tweehonderd jaar een waardevolle brug tussen tekenen en drukken. Het is een techniek die zowel kunstenaars als kunstliefhebbers blijft fascineren en die nog altijd wordt gezien als een van de meest verfijnde vormen van grafische kunst.

 

Gereedschapskist

Materialen

  • Registreren