Terug door de deur naar de vorige ruimte of de voordeur
Studeerkamer

Temperen

Techniek
Welkom in mijn studeerkamer!

Temperen Wanneer pigment en bindmiddel samen verf worden Temperen betekent in de traditionele schilderkunst het mengen of aanmaken van pigment met een bindmiddel, zodat er verf ontstaat waarmee kan worden geschilderd. Het woord hangt samen met tempera, een verzamelnaam voor verf waarbij pigment met een watermengbaar bindmiddel wordt verwerkt. Een bekend voorbeeld is eitempera. Daarbij wordt fijn pigment met eidooier en meestal wat water gemengd. De eidooier bindt de pigmentdeeltjes en zorgt ervoor dat ze na droging als een samenhangende verflaag op de ondergrond blijven zitten. Ook andere mengsels, bijvoorbeeld met eiwit, gom, lijm of emulsies, zijn in verschillende perioden als tempera gebruikt. De precieze betekenis van temperen kan daardoor per historische bron verschillen. Voor de komst van kant-en-klare kunstenaarsverf was het zelf bereiden en temperen van kleuren een normaal onderdeel van het schildersvak. Wil je verder? Onderzoek tempera en eitempera en ga daarna naar pigment, bindmiddel, eidooier, emulsie, verfbereiding, krijtgrond, paneelschilderkunst en middeleeuwse schilderkunst.

Aan de muur

Een naam opent een andere studeerkamer. Bij een naam met ⓘ lees je hier extra informatie.

gerelateerd aan

wordt gebruikt in

Hechting

Techniek

Hechting Een schilderij blijft alleen bestaan zolang de lagen elkaar vasthouden Hechting is de mate waarin materialen of lagen aan elkaar vastzitten. In een schilderij speelt dit op verschillende plaatsen: tussen de drager en de grondering, tussen grondering en verf en tussen afzonderlijke verflagen. Goede hechting is daarom belangrijk voor de duurzaamheid van een kunstwerk. Het oppervlak moet geschikt zijn voor het materiaal dat erop wordt aangebracht. Stof, vet, vocht of een te gladde ondergrond kunnen de hechting verminderen. Daarom worden oppervlakken soms gereinigd, geschuurd of gegrond voordat een volgende laag wordt aangebracht. Ook materiaalkeuze speelt een rol. Verflagen die verschillend reageren op droging, temperatuur of beweging kunnen spanning veroorzaken. Uiteindelijk kunnen daardoor barsten, blazen of loslatende verf ontstaan. Voor restauratoren is slechte hechting een belangrijk probleem. Losse verflagen kunnen soms door consolidatie opnieuw worden vastgezet. Wil je verder? Onderzoek grondering, prepareren, verflaag, consolidatie en delaminatie. Zo ontdek je hoe belangrijk de vaak onzichtbare verbinding tussen materialen voor het voortbestaan van een kunstwerk is.

Over Hechting is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

eitempera

Materiaal

Eitempera Een eeuwenoude verf waarin eigeel kleur tot leven brengt Eitempera is een schilderverf waarbij eigeel als belangrijkste bindmiddel voor pigment wordt gebruikt. De techniek was vooral belangrijk in de middeleeuwen en vroege Renaissance, voordat olieverf in Europa een dominante plaats kreeg. Voor traditionele eitempera wordt pigment met water en eigeel gemengd. De verf droogt snel en wordt meestal in dunne lagen en kleine penseelstreken aangebracht. Daardoor leent de techniek zich goed voor fijne details, heldere kleuren en een nauwkeurige opbouw. Grote zachte overgangen zijn lastiger dan bij langzaam drogende olieverf en worden vaak opgebouwd met vele kleine streken of lagen. Eitempera wordt traditioneel toegepast op een stevig paneel met een gladde krijtgrond. Na droging ontstaat een relatief matte verflaag die bij een zorgvuldige opbouw zeer duurzaam kan zijn. Ook tegenwoordig gebruiken kunstenaars eitempera vanwege haar bijzondere helderheid en directe werkwijze. Wil je verder? Onderzoek tempera en eigeel en ga daarna naar bindmiddel, pigment, krijtgrond, paneel, onderschildering, laagopbouw, middeleeuwse schilderkunst en olieverf.

Over eitempera is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

eidooier

Materiaal

Eidooier Een alledaags ingrediënt werd eeuwenlang een belangrijk bindmiddel Eidooier is het gele deel van een ei en speelt een bijzondere rol in de geschiedenis van de schilderkunst. Het bevat onder andere vetten, eiwitten en lecithine, waardoor het pigmentdeeltjes kan binden en samen met water een bruikbare verf kan vormen. Het bekendste gebruik vinden we in eitempera. Daarbij wordt eidooier gemengd met pigment en meestal een kleine hoeveelheid water. De verf droogt snel en wordt daarom vaak met dunne lagen, fijne lijnen en kleine penseelstreken opgebouwd. Na droging ontstaat een stevige verflaag met heldere kleuren. Eidooier werkt anders dan de drogende oliën van olieverf. Het geeft de kunstenaar minder tijd om natte verf langdurig te mengen, waardoor zachte overgangen meestal zorgvuldig moeten worden opgebouwd. Vooral bij middeleeuwse en vroeg-renaissancistische paneelschilderingen was eidooier een belangrijk schildermateriaal. Wil je verder? Onderzoek eitempera en bindmiddel en ga daarna naar pigment, emulsie, krijtgrond, paneelschilderkunst, tempera, laagopbouw, drogende olie en olieverf.

Over eidooier is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

paneelschilderkunst

Techniek

Paneelschilderkunst Voordat het doek populair werd, schilderde Europa vooral op hout Paneelschilderkunst is schilderkunst waarbij een houten paneel als drager van de verf wordt gebruikt. Vooral in de middeleeuwen en Renaissance was hout een belangrijke ondergrond voor altaarstukken, religieuze voorstellingen en portretten. Voor een paneel werden geschikte planken zorgvuldig geselecteerd, samengevoegd en gladgemaakt. In Noord-Europa werd vaak eikenhout gebruikt, terwijl Italiaanse schilders onder andere populierenhout toepasten. Het hout kreeg meestal eerst een preparatielaag. Een gladde krijt- of gipsgrond maakte vervolgens zeer fijn schilderwerk mogelijk. Op panelen werd geschilderd met eitempera, olieverf of combinaties van technieken. Kunstenaars als Jan van Eyck en Rogier van der Weyden bereikten op houten panelen een uitzonderlijke detaillering en kleurwerking. Hout blijft echter reageren op veranderingen in luchtvochtigheid. Het kan uitzetten, krimpen, kromtrekken of barsten, waardoor conservering belangrijk is. Wil je verder? Onderzoek paneel en grondering en ga daarna naar eitempera, krijtgrond, olieverf, altaarstuk, onderschildering, laagopbouw, hout, Vlaamse Primitieven en kunstconservering.

Over paneelschilderkunst is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

verfbereiding

Techniek

Verfbereiding Voordat er geschilderd kan worden, moet pigment verf worden Verfbereiding is het proces waarbij pigment met een geschikt bindmiddel tot bruikbare verf wordt verwerkt. Tegenwoordig kopen kunstenaars veel verf kant-en-klaar in tubes of potten, maar eeuwenlang hoorde het bereiden van verf bij het dagelijkse werk in het atelier. Eerst moest het pigment worden verkregen, gezuiverd en vaak fijn gemalen. Daarna werd het zorgvuldig met een bindmiddel vermengd. Voor olieverf kon dat bijvoorbeeld lijnzaadolie zijn, voor eitempera eidooier en voor aquarel gom arabicum. Het mengsel moest gelijkmatig worden gemaakt zodat pigmentdeeltjes goed door het bindmiddel werden verdeeld. De verhouding tussen pigment en bindmiddel beïnvloedt eigenschappen zoals dekking, vloeiing, glans, droogtijd en hechting. Sommige pigmenten vragen bovendien meer bindmiddel dan andere. Verfbereiding laat daardoor zien dat schilderkunst niet alleen uit beeld en kleur bestaat, maar ook uit veel praktische materiaalkennis. Wil je verder? Onderzoek pigmentbereiding en bindmiddel en ga daarna naar pigment, temperen, lijnzaadolie, eidooier, gom arabicum, olieverf, eitempera, verf wrijven en kunstenaarsverf.

Over verfbereiding is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

verfmaken

Techniek

Verf maken Kleur wordt pas verf wanneer pigment en bindmiddel samenwerken Verf maken betekent dat pigment met een bindmiddel wordt verwerkt tot een materiaal waarmee kan worden geschilderd. Welke verf ontstaat, hangt vooral af van het gekozen bindmiddel. Pigment met lijnzaadolie levert bijvoorbeeld olieverf op, terwijl eidooier kan worden gebruikt voor eitempera en gom arabicum voor aquarelverf. Traditioneel begon het werk met droge pigmenten. Deze werden afgewogen en met het bindmiddel gemengd. Daarna werd het mengsel zorgvuldig gewreven of gemalen, zodat pigmentdeeltjes gelijkmatig werden verdeeld en klontjes verdwenen. Hiervoor kon een vlakke maalplaat met een glazen loper worden gebruikt. Niet ieder pigment vraagt dezelfde hoeveelheid bindmiddel. De juiste verhouding beïnvloedt vloeiing, dekking, glans, hechting en drooggedrag. Ook kunnen hulpstoffen worden toegevoegd om bepaalde eigenschappen te veranderen. Zelf verf maken geeft kunstenaars daardoor veel controle over hun materiaal. Wil je verder? Onderzoek verfbereiding en pigmentbereiding en ga daarna naar pigment, bindmiddel, verf wrijven, lijnzaadolie, eitempera, gom arabicum, kunstenaarsverf en schildermedium.

Over verfmaken is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Op mijn tafel

Voor dit object zijn nog geen tekstblokken vastgelegd.