gerelateerd aan Compositiewijziging ⓘ Infraroodreflectografie ⓘ Kunstenaarsproces ⓘ Onderschildering Ondertekening ⓘ Restauratie van kunstwerken Röntgenonderzoek ⓘ Schilderproces Technisch kunstonderzoek ⓘ
Röntgenonderzoek Techniek Soms blijkt achter een beroemd schilderij nog een compleet ander beeld verborgen Met röntgenonderzoek kunnen structuren en materialen worden onderzocht die onder het zichtbare oppervlak van een schilderij liggen. Röntgenstraling dringt door het kunstwerk heen, maar wordt niet door ieder materiaal even sterk geabsorbeerd. Pigmenten met bepaalde zware elementen kunnen daardoor duidelijk op een röntgenopname verschijnen. Dat levert soms spectaculaire ontdekkingen op. Kunstenaars veranderden tijdens het schilderen regelmatig hun compositie. Ook kwam het voor dat een doek of paneel opnieuw werd gebruikt. Onder het bekende kunstwerk kan daardoor een eerdere voorstelling verborgen liggen. Röntgenonderzoek wordt niet alleen gebruikt om zulke geheimen te ontdekken. Het kan informatie geven over de opbouw van een schilderij, beschadigingen, oude reparaties, spijkers, verbindingen en constructies van houten panelen. De beelden moeten altijd deskundig worden geïnterpreteerd. Een lichte of donkere vorm op een röntgenfoto vertelt op zichzelf nog niet het volledige verhaal. In combinatie met pigmentonderzoek, infraroodreflectografie en andere technieken ontstaat een veel completer beeld van de materiële geschiedenis van een kunstwerk. Over Röntgenonderzoek is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Infraroodreflectografie Techniek Kijk onder het schilderij en volg de eerste gedachten van de kunstenaar Infraroodreflectografie maakt bepaalde structuren onder de zichtbare verflaag van een schilderij zichtbaar. Infraroodstraling kan door verschillende verflagen heen dringen, terwijl sommige donkere materialen in een ondertekening deze straling absorberen. Met speciale apparatuur kan het verschil worden geregistreerd. Daardoor verschijnen soms tekeningen die de kunstenaar maakte voordat hij begon te schilderen. Deze ondertekeningen kunnen laten zien hoe zorgvuldig een compositie werd voorbereid. Nog interessanter zijn de afwijkingen tussen tekening en uiteindelijk schilderij. Een figuur kan tijdens het werk zijn verplaatst, een hand veranderd of een voorwerp verwijderd. Zulke wijzigingen geven inzicht in het creatieve proces en worden vaak aangeduid als pentimenti. Infraroodreflectografie kan bovendien bijdragen aan onderzoek naar schildertechniek en toeschrijving. Kenmerkende manieren van tekenen kunnen met andere werken worden vergeleken. Voor restauratoren heeft de methode een groot voordeel: veel onderzoek kan plaatsvinden zonder het schilderij fysiek aan te tasten. Zo wordt zichtbaar wat de kunstenaar ooit besloot met verf voor ons te verbergen. Over Infraroodreflectografie is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Compositiewijziging Techniek Compositiewijziging Soms verandert een schilder tijdens het werk het hele plan Een compositiewijziging is een verandering in de ordening van onderdelen van een kunstwerk tijdens het maakproces. Een kunstenaar kan bijvoorbeeld een figuur verplaatsen, een voorwerp verwijderen, de achtergrond aanpassen of de verhouding tussen verschillende vormen veranderen. Zo’n wijziging kan eenvoudig met het blote oog zichtbaar blijven, bijvoorbeeld doordat een eerdere contour door de bovenste verflaag heen schemert. Dit wordt vaak een pentimento genoemd. Andere veranderingen zitten volledig onder de zichtbare verf verborgen. Met technisch onderzoek kunnen zulke eerdere versies soms opnieuw zichtbaar worden. Röntgenonderzoek, infraroodreflectografie en andere beeldvormingstechnieken kunnen onderliggende tekeningen, overschilderingen en veranderingen aan het licht brengen. Compositiewijzigingen zijn kunsthistorisch interessant omdat ze iets laten zien van het denk- en werkproces van de kunstenaar. Een schilderij blijkt dan niet het resultaat van één vaststaand ontwerp, maar van zoeken en beslissen. Wil je verder? Onderzoek pentimento, ondertekening en onderschildering en ontdek daarna infraroodreflectografie, röntgenonderzoek en technisch kunstonderzoek. Over Compositiewijziging is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Technisch kunstonderzoek Techniek Technisch kunstonderzoek Een schilderij vertelt meer wanneer je ook onder het oppervlak kunt kijken Technisch kunstonderzoek onderzoekt waarvan een kunstwerk is gemaakt en hoe het tot stand is gekomen. Daarbij werken kunsthistorici, restauratoren en natuurwetenschappelijke onderzoekers vaak samen. Niet alleen het zichtbare beeld wordt bestudeerd, maar ook materialen en verborgen lagen. Met infraroodreflectografie kunnen bepaalde ondertekeningen zichtbaar worden. Röntgenonderzoek kan informatie geven over de opbouw van een schilderij en eerdere composities. Met ultraviolet licht kunnen bijvoorbeeld verschillen in vernis en sommige restauraties beter zichtbaar worden. Microscopisch onderzoek en chemische analyses helpen bij het identificeren van pigmenten, bindmiddelen en verflagen. Zo kan technisch onderzoek antwoord geven op vragen over schildertechniek, materiaalgebruik, veranderingen en veroudering. Soms levert het ook aanwijzingen op voor datering of toeschrijving, maar zulke conclusies vragen altijd om combinatie met ander onderzoek. Technisch kunstonderzoek is bovendien belangrijk voor conservering en restauratie. Wil je verder? Onderzoek infraroodreflectografie, röntgenonderzoek en ultraviolet onderzoek en ontdek daarna pigmentanalyse, verfdwarsdoorsnede, ondertekening en dendrochronologie. Over Technisch kunstonderzoek is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Kunstenaarsproces Techniek Kunstenaarsproces Een kunstwerk begint vaak lang voordat het eerste materiaal wordt aangeraakt Het kunstenaarsproces is het geheel van stappen, keuzes, experimenten en veranderingen waardoor een kunstwerk ontstaat. Dat proces kan beginnen met een idee, waarneming, opdracht of materiaalexperiment en eindigt niet altijd bij één vooraf bedacht resultaat. Een schilder kan bijvoorbeeld eerst schetsen en studies maken, daarna een ondertekening en onderschildering aanbrengen en tijdens het schilderen de compositie verschillende keren wijzigen. Een beeldhouwer kan beginnen met tekeningen, vervolgens een model boetseren en dit uiteindelijk in brons laten gieten. Niet iedere kunstenaar werkt volgens zo’n vaste volgorde. Sommigen beginnen juist zonder uitgewerkt plan en laten toeval, materiaal en handeling mede bepalen wat er ontstaat. Ook mislukte pogingen en veranderingen kunnen onderdeel van het proces zijn. Voor kunstonderzoek is het kunstenaarsproces interessant omdat het laat zien hoe beslissingen uiteindelijk zichtbaar worden in het kunstwerk. Wil je verder? Onderzoek schets, studie, ondertekening en compositiewijziging en ontdek daarna materiaalexperiment, kunstenaarspraktijk en technisch kunstonderzoek. Over Kunstenaarsproces is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.
Ondertekening Techniek Ondertekening Onder de verf kan het eerste plan van de kunstenaar verborgen liggen Een ondertekening is een voorbereidende tekening op de ondergrond van een schilderij, voordat de eigenlijke verflagen worden aangebracht. De kunstenaar gebruikt haar om compositie, figuren, contouren en belangrijke details vooraf vast te leggen. Ondertekeningen kunnen worden gemaakt met bijvoorbeeld houtskool, zwart krijt, penseel en inkt of metaalstift. Sommige zijn zeer nauwkeurig uitgewerkt, terwijl andere slechts uit enkele snelle lijnen bestaan. Tijdens het schilderen kan de kunstenaar van dit eerste ontwerp afwijken en compositiewijzigingen aanbrengen. Na voltooiing van het schilderij is de ondertekening meestal niet meer zichtbaar. Met technieken als infraroodreflectografie kunnen bepaalde ondertekeningen echter door verflagen heen zichtbaar worden gemaakt. Niet ieder tekenmateriaal reageert daarbij even goed. Ondertekeningen zijn waardevol voor kunsthistorisch onderzoek omdat ze inzicht geven in het maakproces, wijzigingen en soms zelfs de werkwijze van een kunstenaar of atelier. Wil je verder? Onderzoek onderschildering, pentimento en compositiewijziging en ontdek daarna infraroodreflectografie, voorbereidende tekening en schildertechnisch onderzoek. Over Ondertekening is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.