Een projector gebruiken bij het tekenen roept uiteenlopende reacties op. De één ziet een praktisch hulpmiddel waarmee je snel een betrouwbare opzet maakt. De ander vindt dat het wezenlijke tekenwerk wordt overgeslagen: zelf kijken, verhoudingen ontdekken en zoeken naar de juiste lijn. Beide opvattingen raken aan een belangrijke vraag: wat wil je met tekenen bereiken?
Het voordeel: snel en gemakkelijk beginnen
Met een projector kun je de hoofdvormen van een afbeelding betrekkelijk snel op papier zetten. Dat is handig bij grote formaten, ingewikkelde composities of opdrachten waarbij een herkenbare gelijkenis belangrijk is. Je hoeft minder tijd te besteden aan meten, verplaatsen en opnieuw beginnen.
Ook kun je vooraf verschillende vergrotingen en uitsneden uitproberen. Een figuur iets naar links schuiven kost weinig moeite zolang er nog niets is overgenomen. Voor een muurschildering of een serie werken kan dat een praktisch voordeel zijn.
De vrijgekomen tijd kun je besteden aan andere aspecten: kleur, materiaalbehandeling, sfeer of uitwerking. Wanneer de tekening vooral een voorbereidende stap is voor een schilderij, kan die taakverdeling goed passen bij je werkwijze.
Het bezwaar: een kleurplaat invullen
De kritiek dat projecteren neerkomt op het inkleuren van een kleurplaat ontstaat vooral wanneer iemand alle contouren nauwkeurig overneemt en vervolgens alleen de vlakken invult. Het beeld ligt dan grotendeels vast voordat het eigenlijke uitwerken begint.
Daardoor kan een werk afhankelijk blijven van de bronafbeelding. Toevalligheden uit de foto worden meegenomen, terwijl mogelijkheden van de tekening onbenut blijven. Een fotografische contour is immers niet automatisch een interessante getekende lijn.
Toch bepaalt de overgenomen opzet niet alles. Ook binnen vastgelegde vormen kun je ingrijpende keuzes maken. Omgekeerd garandeert een volledig uit de hand getekende opzet nog geen boeiend kunstwerk.
Wat zegt het over vakmanschap?
Wie voortdurend projecteert, oefent minder in het zelfstandig beoordelen van verhoudingen, richtingen en onderlinge afstanden. Juist het zoeken en corrigeren ontwikkelt die vaardigheden. Wil je leren tekenen naar waarneming, dan kan een projector een deel van het noodzakelijke oefenen wegnemen.
Maar vakmanschap omvat meer dan een correcte omtrek tekenen. Ook toonopbouw, materiaalbeheersing, compositie en persoonlijke beeldtaal vragen kennis en ervaring. Het gebruik van één hulpmiddel bewijst daarom niet dat iemand weinig vakmanschap bezit. Wel is het zinvol om eerlijk te onderscheiden welke vaardigheden worden ingezet en welke worden uitbesteed.
En de liefde voor het tekenen?
Voor sommige tekenaars zit het plezier juist in het tastende begin: kijken, aarzelen, een lijn zetten en opnieuw kijken. Projecteren kan dat avontuur verkorten. Wie vooral snel een herkenbaar eindresultaat wil, kan een waardevol deel van het tekenproces missen.
Daaruit volgt echter niet dat iedere gebruiker weinig liefde voor tekenen heeft. Die liefde kan ook liggen in expressieve lijnen, verfijnde arceringen of het langdurig uitwerken van licht.
Een bewuste keuze
De belangrijkste afweging is daarom je bedoeling. Wil je je waarneming trainen, werk dan regelmatig zonder projectie. Wil je een eigen ontwerp vergroten, dan kan projecteren uitstekend passen. Gebruiksgemak wordt pas een beperking wanneer het ongemerkt bepaalt wat je nog durft of kunt tekenen.
Kijkvraag: Zit voor jou de waarde van tekenen vooral in het ontstaan van het beeld, in het eindresultaat, of in beide?