Govert Flinck

Govert Flinck

Van leerling van Rembrandt tot gevierd historieschilder

Geboren en opgegroeid in het Duitse Kleef

Govert Flinck werd op 25 januari 1615 geboren in Kleef, tegenwoordig gelegen in Duitsland. Hij groeide op in een doopsgezind gezin. Zijn ouders zagen voor hun zoon aanvankelijk geen toekomst in de kunst. Zij wilden liever dat hij een praktisch en financieel betrouwbaar beroep koos, waarschijnlijk in de handel. Flinck zelf voelde echter sterk voor het kunstenaarschap. Uiteindelijk kreeg hij toestemming om schilder te worden.

Zijn eerste belangrijke leermeester was Lambert Jacobsz in Leeuwarden. Daar kwam Flinck ook in contact met Jacob Backer, die eveneens zou uitgroeien tot een belangrijke schilder. Na zijn opleiding vertrok Flinck naar Amsterdam, het economische en culturele centrum van de Republiek. Daar kwam hij terecht in de omgeving van Rembrandt van Rijn.

In de invloedssfeer van Rembrandt

De invloed van Rembrandt op de jonge Flinck was bijzonder groot. In zijn vroege schilderijen gebruikte hij een vergelijkbare warme kleurstelling, krachtige licht-donkercontrasten en dramatische belichting. Ook de manier waarop gezichten, stoffen en figuren werden geschilderd sloot sterk bij Rembrandt aan.

Een bekend voorbeeld uit deze periode is Isaak zegent Jakob uit circa 1638. Het Bijbelse tafereel heeft de warme kleuren en geconcentreerde lichtwerking die kenmerkend zijn voor de schilderkunst rond Rembrandt. Ook maakte Flinck portretten en figuurstukken. Zijn werk uit deze jaren kon stilistisch zo dicht bij dat van zijn leermeester liggen dat toeschrijvingen later soms problemen opleverden. Het Rijksmuseum bezit verschillende werken die deze vroege ontwikkeling goed laten zien.

Een succesvolle schilder in Amsterdam

Flinck bleef echter niet eenvoudigweg een navolger van Rembrandt. Vanaf de jaren veertig veranderde zijn stijl. Zijn schilderijen werden helderder en gladder geschilderd en kregen een meer monumentaal en representatief karakter. Daarmee sloot hij aan bij de veranderende smaak van rijke Amsterdamse opdrachtgevers.

Vooral als portretschilder werd hij succesvol. Hij schilderde individuele burgers, bestuurders en grote groepsportretten. Een belangrijk voorbeeld is het schuttersstuk met de compagnie van kapitein Albert Bas uit 1645. Dergelijke opdrachten waren prestigieus: de afgebeelde bestuurders en schutters behoorden tot de invloedrijke bovenlaag van de stad.

Daarnaast schilderde Flinck Bijbelse, historische en mythologische onderwerpen. Juist die veelzijdigheid maakte hem tot een veelgevraagd kunstenaar. Zijn oeuvre laat zien dat hij zich kon aanpassen aan verschillende opdrachtgevers en verschillende schilderstijlen.

Van Rembrandt naar classicisme

De ontwikkeling van Flinck is interessant omdat zij ook iets vertelt over de veranderende kunstsmaak in het Amsterdam van de zeventiende eeuw. De donkere, sterk dramatische schilderkunst uit zijn Rembrandt-periode maakte geleidelijk plaats voor lichtere kleuren, duidelijkere composities en meer geïdealiseerde figuren.

Deze ontwikkeling wordt vaak verbonden met het classicisme dat rond het midden van de zeventiende eeuw steeds belangrijker werd in de Nederlandse schilderkunst. Kunstenaars kregen grote opdrachten voor stadhuizen, paleizen en andere representatieve gebouwen. Schilderijen moesten niet alleen ontroeren, maar ook waardigheid, beschaving en macht uitstralen.

Flinck bleek uitstekend in staat zich aan deze ontwikkeling aan te passen. Hij bouwde een groot netwerk van opdrachtgevers op en genoot tijdens zijn leven aanzien. Ook schrijvers en dichters, onder wie Joost van den Vondel, besteedden aandacht aan zijn werk.

De grote opdracht voor het stadhuis

Het hoogtepunt van zijn carrière kwam kort voor zijn dood. In 1659 kreeg Flinck de prestigieuze opdracht schilderingen te maken voor het nieuwe stadhuis van Amsterdam op de Dam, het gebouw dat tegenwoordig het Koninklijk Paleis is. Voor een Amsterdamse schilder was nauwelijks een belangrijkere opdracht denkbaar.

Flinck zou grote historische voorstellingen voor het gebouw vervaardigen. Hij kreeg echter nauwelijks tijd om het ambitieuze programma uit te voeren. Op 2 februari 1660 overleed hij in Amsterdam, slechts 45 jaar oud. Zijn geplande decoraties voor het stadhuis konden daardoor niet volgens zijn oorspronkelijke opzet worden voltooid.

Govert Flinck wordt tegenwoordig soms vooral herinnerd als leerling van Rembrandt. Dat doet hem tekort. Zijn loopbaan laat juist zien hoe een kunstenaar zich vanuit de stijl van een beroemde leermeester kon ontwikkelen tot een zelfstandig en succesvol schilder. Zijn portretten, schuttersstukken en historiestukken maken hem tot een belangrijke vertegenwoordiger van de Nederlandse schilderkunst van de Gouden Eeuw.